انواع شرکت ها کدامند؟ راهنمای کامل 7 نوع شرکت تجاری در ایران

اولین و مهم‌ترین قدم برای رسمیت بخشیدن به یک رویا یا ایده تجاری، انتخاب ساختار حقوقی مناسب برای آن است؛ تصمیمی که مشخص می‌کند انواع شرکت های تجاری کدامند و کدام یک برای اهداف شما بهترین گزینه است. این انتخاب، یک تصمیم استراتژیک است که به طور مستقیم بر میزان مسئولیت شما در قبال بدهی‌ها، نحوه جذب سرمایه، اعتبار کسب‌وکارتان نزد بانک‌ها و حتی آینده مالیاتی شما تأثیر می‌گذارد. بسیاری از کارآفرینان به دلیل عدم آگاهی از تفاوت‌های کلیدی این ساختارها، در ادامه مسیر با چالش‌های حقوقی و مالی مواجه می‌شوند.

در این راهنمای جامع و کاربردی از آپاداس، ما به عنوان متخصصان حوزه کسب‌وکار، شما را با ۷ نوع شرکت تعریف شده در قانون تجارت ایران آشنا می‌کنیم. ویژگی‌های هر یک را به زبانی ساده و شفاف توضیح می‌دهیم و با یک مقایسه دقیق، به شما کمک می‌کنیم تا با دیدی باز و آگاهی کامل، بهترین و هوشمندانه‌ترین تصمیم را برای کسب‌وکار خود بگیرید.

 

شرکت تجاری چیست و چه تفاوتی با شرکت مدنی دارد؟

قبل از اینکه به سراغ معرفی انواع شرکتها برویم، ضروری است که تعریف قانونی «شرکت» و تفاوت بنیادین دو مفهوم «شرکت تجاری» و «شرکت مدنی» را درک کنیم. این تمایز، نقطه شروع درک صحیح ساختارهای حقوقی کسب‌وکار است.

 

تعریف شرکت در قانون تجارت

بر اساس قانون، شرکت از اجتماع دو یا چند شخص حقیقی (انسان‌ها) یا حقوقی (شرکت‌های دیگر) برای انجام یک فعالیت مشترک با هدف اصلی کسب سود و تقسیم آن میان شرکا تشکیل می‌شود. مهم‌ترین دستاورد ثبت یک شرکت، ایجاد یک شخصیت حقوقی مستقل است. این یعنی شرکت به خودی خود یک «شخص» جدید و مجزا از صاحبانش محسوب می‌شود؛ می‌تواند دارایی داشته باشد، قرارداد امضا کند، حساب بانکی باز کند و در دادگاه به عنوان خواهان یا خوانده طرف دعوا قرار گیرد.

 

تفاوت کلیدی شرکت تجاری و مدنی در یک نگاه

1. شرکت تجاری: هدف اصلی آن انجام فعالیت‌های تجاری مشخص شده در قانون تجارت (مانند خرید و فروش، تولید، حمل‌ونقل، صادرات و واردات و…) به قصد انتفاع است. این شرکت‌ها تابع قوانین پیچیده‌تر قانون تجارت هستند و ثبت آن‌ها در «اداره ثبت شرکت‌ها» الزامی است تا شخصیت حقوقی پیدا کنند.
2. شرکت مدنی: زمانی شکل می‌گیرد که دو یا چند نفر به صورت غیرارادی یا ارادی در مالکیت یک مال مشترک باشند (مانند ملکی که به چند نفر به ارث رسیده است). هدف اصلی در اینجا، انجام عملیات تجاری نیست، بلکه صرفاً استفاده از آن مال و تقسیم منافع حاصل از آن است. شرکت مدنی شخصیت حقوقی مستقلی از مالکین خود ندارد و ثبت آن نیز الزامی نیست.

 

انواع شرکت های تجاری در قانون تجارت ایران (7 نوع اصلی)

قانون تجارت ایران، شرکت‌های تجاری را به هفت دسته اصلی تقسیم کرده است که هر کدام ویژگی‌ها، مزایا و معایب خاص خود را دارند. در ادامه به تفصیل هر یک را بررسی می‌کنیم.

 

1. شرکت سهامی

در شرکت سهامی، سرمایه به بخش‌های مساوی به نام «سهم» تقسیم می‌شود و مسئولیت هر یک از صاحبان سهام (سهامداران)، کاملاً محدود به مبلغ اسمی سهامی است که در اختیار دارند. این ویژگی باعث شده شرکت سهامی به محبوب‌ترین ساختار برای کسب‌وکارهای بزرگ و استارتاپ‌هایی که به دنبال جذب سرمایه هستند، تبدیل شود. این شرکت‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند:

 

شرکت سهامی عام

شرکتی است که مؤسسان آن، بخشی از سرمایه اولیه را از طریق فروش سهام به عموم مردم تأمین می‌کنند. سهام این شرکت‌ها در بازار بورس اوراق بهادار قابل خرید و فروش است. بانک‌ها، شرکت‌های بیمه، و کارخانه‌های بزرگ صنعتی معمولاً در این قالب فعالیت می‌کنند.

• حداقل شرکا: ۵ نفر
• حداقل سرمایه: ۵,۰۰۰,۰۰۰ ریال
• ویژگی اصلی: قابلیت جذب سرمایه از عموم مردم از طریق بورس.

 

شرکت سهامی خاص

در این نوع شرکت، تمام سرمایه در هنگام تأسیس منحصراً توسط مؤسسان تأمین می‌شود و سهام آن قابل عرضه در بورس نیست. به دلیل اعتبار بالا نزد سیستم بانکی و سرمایه‌گذاران و همچنین محدود بودن مسئولیت سهامداران، این ساختار محبوب‌ترین گزینه برای استارتاپ‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان و کسب‌وکارهای متوسط و بزرگ است.

• حداقل شرکا: ۳ نفر (به علاوه ۲ نفر بازرس که نباید از اعضای هیئت مدیره باشند)
• حداقل سرمایه: ۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال
• ویژگی اصلی: اعتبار بسیار بالا، مسئولیت محدود به سهام و ساختار مناسب برای جذب سرمایه‌گذار خصوصی.

 

تفاوت‌های اصلی شرکت سهامی عام و خاص

تفاوت کلیدی این دو در نحوه تأمین سرمایه (عمومی در مقابل خصوصی)، حداقل تعداد شرکا و سرمایه، و مهم‌تر از همه، قابلیت معامله سهام در بازار بورس است که فقط برای شرکت‌های سهامی عام امکان‌پذیر است.

 

2. شرکت با مسئولیت محدود

پس از سهامی خاص، این شرکت پراستفاده‌ترین و متداول‌ترین نوع شرکت در ایران است. شرکت با مسئولیت محدود بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل شده و مسئولیت هر یک از شرکا در قبال بدهی‌ها و تعهدات شرکت، فقط و فقط به میزان سرمایه‌ای است که در شرکت آورده‌اند (سهم‌الشرکه). در نام شرکت باید حتماً عبارت «با مسئولیت محدود» قید شود.

• حداقل شرکا: ۲ نفر
• حداقل سرمایه: ۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال (صرفاً تعهد به پرداخت کافی است و نیازی به واریز اولیه در بانک نیست)
• ویژگی اصلی: فرآیند ثبت ساده‌تر نسبت به شرکت سهامی، مدیریت آسان‌تر و مسئولیت محدود به سرمایه.

 

3. شرکت تضامنی

در این شرکت، اعتبار حرف اول را می‌زند. شرکا در مقابل تمام بدهی‌ها و تعهدات شرکت، مسئولیت تضامنی دارند. این یعنی اگر دارایی‌های شرکت برای پرداخت دیون آن کافی نباشد، هر یک از طلبکاران می‌تواند برای وصول تمام طلب خود به دارایی شخصی هر یک از شرکا که بخواهد، مراجعه کند. به دلیل همین مسئولیت نامحدود و سنگین، این شرکت‌ها از اعتبار فوق‌العاده بالایی برخوردارند و معمولاً برای فعالیت‌هایی مانند صرافی‌ها، طلافروشی‌ها و کسب‌وکارهایی که اعتماد مشتری در آن‌ها حیاتی است، استفاده می‌شوند.

 

4. شرکت نسبی

این شرکت شباهت زیادی به شرکت تضامنی دارد، اما با یک تفاوت اساسی: مسئولیت هر شریک در قبال بدهی‌های شرکت، به نسبت سرمایه‌ای است که در شرکت دارد. یعنی طلبکاران در صورت کافی نبودن دارایی شرکت، می‌توانند به شرکا مراجعه کنند، اما فقط به نسبت سهمشان از آن‌ها مطالبه خواهند کرد، نه برای کل بدهی.

 

5. شرکت مختلط سهامی

این شرکت ترکیبی از ساختار شرکت سهامی و تضامنی است. در آن، یک یا چند شریک ضامن (با مسئولیت نامحدود و تضامنی) و تعدادی شریک سهامی (که مسئولیتشان محدود به میزان سهامشان است) وجود دارند.

 

6. شرکت مختلط غیر سهامی

این ساختار نیز ترکیبی است، اما از شرکت تضامنی و با مسئولیت محدود. در این شرکت، یک یا چند شریک ضامن (با مسئولیت نامحدود) و یک یا چند شریک با مسئولیت محدود (که مسئولیتشان به میزان سرمایه است) حضور دارند.

 

7. شرکت تعاونی تولید و مصرف

این شرکت‌ها با اهداف متفاوتی مانند تأمین منافع مشترک، بهبود وضعیت اقتصادی و رفاه اجتماعی اعضا (حداقل ۷ نفر) تشکیل می‌شوند و لزوماً هدف اصلی آن‌ها کسب سود حداکثری نیست. تعاونی‌های مسکن، تعاونی‌های مصرف کارمندان و تعاونی‌های تولیدی روستایی نمونه‌هایی از این نوع شرکت هستند.

 

جدول مقایسه انواع شرکت های تجاری متداول

برای کمک به تصمیم‌گیری سریع و آگاهانه شما، در جدول زیر سه نوع شرکت پرکاربرد در ایران را بر اساس معیارهای کلیدی با یکدیگر مقایسه کرده‌ایم:

ویژگی	شرکت سهامی خاص	شرکت با مسئولیت محدود	شرکت تضامنی
حداقل تعداد شرکا	۳ نفر + ۲ بازرس	۲ نفر	۲ نفر
میزان مسئولیت شرکا	محدود به مبلغ اسمی سهام	محدود به میزان سرمایه	نامحدود و تضامنی
حداقل سرمایه اولیه	۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال (۳۵% واریز در بانک)	۱,۰۰۰,۰۰۰ ریال (تعهد به پرداخت)	توافقی (نقدی یا غیرنقدی)
اعتبار نزد بانک‌ها	بسیار بالا	خوب	فوق‌العاده بالا
مناسب برای	استارتاپ‌ها، شرکت‌های بازرگانی و پیمانکاری	کسب‌وکارهای کوچک، خدماتی، استودیوها	صرافی‌ها، طلافروشی‌ها، امور مبتنی بر اعتبار

💡 نکته مهم: یکی از عوامل کلیدی در افزایش اعتبار شرکت نزد بانک‌ها، داشتن دفاتر مالی منظم و شفاف است. اگر می‌خواهید امور مالی شرکتتان را حرفه‌ای مدیریت کنید، شرکت در یک دوره آموزشی آنلاین حسابداری می‌تواند نقطه شروع عالی باشد.

 

چگونه بهترین نوع شرکت را برای کسب‌وکار خود انتخاب کنیم؟

پاسخ به سه سوال کلیدی زیر، مسیر شما را برای انتخاب بهترین گزینه از میان اقسام شرکت های تجاری روشن می‌کند:

 

میزان مسئولیت‌پذیری شما چقدر است؟

این مهم‌ترین سوال است. اگر نمی‌خواهید دارایی‌های شخصی شما (خانه، ماشین و…) درگیر بدهی‌های احتمالی شرکت شود و به دنبال امنیت مالی هستید، بدون شک باید به سراغ شرکت سهامی خاص یا شرکت با مسئولیت محدود بروید. اما اگر اعتبار برایتان اولویت مطلق است و حاضر به پذیرش ریسک آن هستید، شرکت تضامنی انتخاب شماست.

 

به دنبال جذب سرمایه‌گذار هستید؟

اگر در نقشه راه کسب‌وکارتان جذب سرمایه‌گذار وجود دارد، شرکت سهامی خاص به مراتب گزینه بهتری است. زیرا فرآیند ورود و خروج شرکا، قیمت‌گذاری و انتقال سهام در این ساختار بسیار ساده‌تر و شفاف‌تر از شرکت با مسئولیت محدود است که نقل و انتقال سهم‌الشرکه در آن نیازمند ثبت در دفترخانه اسناد رسمی است.

 

تعداد شرکای شما چند نفر است؟

شرکت با مسئولیت محدود با حداقل ۲ نفر قابل تأسیس است. اما برای ثبت شرکت سهامی خاص به حداقل ۳ سهامدار و ۲ بازرس (که نمی‌توانند سهامدار باشند) نیاز دارید. این موضوع را در برنامه‌ریزی اولیه خود در نظر بگیرید.

 

مراحل کلی و مدارک مورد نیاز برای ثبت شرکت در ایران

اگرچه فرآیند ثبت شرکت جزئیات حقوقی دقیقی دارد، اما گام‌های کلی آن برای تمام گونه های شرکت تقریباً مشابه است.

 

گام‌های اصلی فرآیند ثبت شرکت

1. مشاوره و انتخاب: انتخاب نوع شرکت، نام شرکت و تعیین شرکا و میزان سهم هر یک.
2. تهیه مدارک: تنظیم و امضای مدارک اصلی مانند اساسنامه، شرکت‌نامه، و صورت‌جلسات.
3. ثبت‌نام اینترنتی: مراجعه به سامانه اداره ثبت شرکت‌ها به آدرسssaa.ir و تکمیل اطلاعات.
4. ارسال مدارک: ارسال نسخه فیزیکی و امضاشده مدارک از طریق پست به اداره ثبت شرکت‌ها.
5. تأیید نهایی: پس از بررسی کارشناسان، دریافت شماره ثبت و انتشار آگهی تأسیس در روزنامه رسمی کشور.

 

مدارک عمومی مورد نیاز

• کپی مدارک هویتی (کارت ملی و شناسنامه) تمام شرکا، مدیران و بازرسین.
• گواهی عدم سوءپیشینه برای اعضای هیئت مدیره، مدیرعامل و بازرسین.
• اقرارنامه امضا شده مدیران مبنی بر عدم اشتغال در مشاغل دولتی.
• اساسنامه، شرکت‌نامه/اظهارنامه و صورت‌جلسات امضا شده.
• در شرکت‌های سهامی، گواهی بانکی مبنی بر واریز حداقل ۳۵٪ از سرمایه اولیه.

 

جمع‌بندی: کدام یک از انواع شرکت های تجاری برای شما مناسب‌تر است؟

در نهایت، انتخاب بهترین گزینه از میان انواع شرکت های تجاری به اهداف، میزان ریسک‌پذیری و چشم‌انداز آینده شما بستگی دارد. هیچ نسخه‌ی یکسانی برای همه وجود ندارد، اما یک قاعده کلی می‌تواند راهگشا باشد:

• برای استارتاپ‌ها، کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و شرکت‌هایی که به دنبال جذب سرمایه و اعتبار بالا هستند، شرکت سهامی خاص انتخاب ایده‌آل و حرفه‌ای است.
• برای کسب‌وکارهای کوچک، فعالیت‌های خدماتی و شراکتی با تعداد شرکای کم که فرآیند ثبت ساده‌تر و مدیریت آسان‌تری را ترجیح می‌دهند، شرکت با مسئولیت محدود گزینه‌ای عالی و کاملاً منطقی است.
• برای فعالیت‌هایی که اعتماد و اعتبار در آن‌ها حرف اول و آخر را می‌زند (مانند صرافی)، شرکت تضامنی با وجود ریسک بالا، بهترین انتخاب ممکن است.

 

سوالات متداول (FAQ)

متداول‌ترین نوع شرکت برای ثبت در ایران کدام است؟

شرکت‌های «با مسئولیت محدود» و «سهامی خاص» به دلیل مزیت کلیدی محدود بودن مسئولیت شرکا به سرمایه آورده‌شان، بیش از ۹۵٪ از کل شرکت‌های ثبت شده در ایران را تشکیل می‌دهند.

 

آیا یک نفر به تنهایی می‌تواند شرکت ثبت کند؟

خیر، طبق قانون تجارت ایران، برای ثبت هر نوع شرکتی حداقل به دو شریک نیاز است. امکان ثبت شرکت تک‌نفره در قالب شخصیت حقوقی تجاری در حال حاضر وجود ندارد.

 

حداقل سرمایه برای ثبت شرکت چقدر است؟

برای دو نوع شرکت متداول یعنی سهامی خاص و با مسئولیت محدود، حداقل سرمایه اسمی مورد نیاز طبق قانون، یک میلیون ریال (صد هزار تومان) است. البته در شرکت سهامی خاص باید حداقل ۳۵٪ این مبلغ در ابتدا به حساب بانکی شرکت واریز شود.

 

تفاوت اصلی شرکت سهامی خاص و مسئولیت محدود چیست؟

تفاوت‌های کلیدی در نحوه انتقال سهم (در سهامی خاص با نقل و انتقال سهام بسیار راحت‌تر است)، الزام به وجود بازرس (در سهامی خاص الزامی است)، اعتبار تجاری (اعتبار شرکت سهامی خاص معمولاً نزد بانک‌ها و سرمایه‌گذاران بالاتر است) و حداقل تعداد شرکا (۳ نفر در سهامی خاص در مقابل ۲ نفر در مسئولیت محدود) می‌باشد.