بازخرید مرخصی چیست؟ راهنمای کامل فرمول و نحوه محاسبه در سال 1404 + فایل اکسل

ساده‌تر بگوییم، بازخرید ایام مرخصی یعنی تبدیل روزهای مرخصی استحقاقی استفاده نشده شما به پول نقد که کارفرما در شرایط خاص، موظف به پرداخت آن است. آیا می‌دانستید روزهای مرخصی که از آن‌ها استفاده نکرده‌اید، می‌توانند به یک منبع درآمد قابل توجه برای شما تبدیل شوند؟ بسیاری از کارمندان و کارگران در پایان سال یا هنگام قطع همکاری، با مفهومی به نام “پول مرخصی” یا “مانده مرخصی” روبرو می‌شوند، اما اطلاعات دقیقی از قوانین، شرایط و مهم‌تر از همه، نحوه محاسبه بازخرید مرخصی ندارند. این عدم آگاهی می‌تواند به سادگی باعث از دست رفتن بخشی از حقوق قانونی و مسلم آن‌ها شود.

در وبسایت حسابداری آپاداس ما با راهنمایی جامع و کاربردی، قدم به قدم شما را با تمام جنبه‌های مرخصی “از تعریف ساده و قانونی آن گرفته تا فرمول بازخرید مرخصی با مثال‌های عددی و پاسخ به تمام سوالات پرتکرار شما” آشنا می‌کنیم. با مطالعه این مقاله، شما به راحتی می‌توانید مبلغ قابل دریافت خود را محاسبه کرده و با اطمینان کامل، حقوق خود را از کارفرما پیگیری کنید.

 

بازخرید مرخصی به زبان ساده: از تعریف تا قوانین

قبل از اینکه مستقیماً به سراغ فرمول و اعداد برویم، بیایید مفاهیم پایه را با هم مرور کنیم. درک این تعاریف، اساس یادگیری نحوه محاسبه مانده مرخصی و مبلغ آن است.

 

مانده مرخصی چیست و چرا اهمیت دارد؟

طبق قانون کار، هر کارگر و کارمند حق استفاده از مرخصی سالیانه با حقوق را دارد که به آن مرخصی استحقاقی گفته می‌شود. این میزان برای مشاغل عادی، ۲۶ روز کاری در سال است (به علاوه روزهای جمعه و تعطیلات رسمی). اگر شما در طول سال از تمام این ۲۶ روز استفاده نکنید، روزهای باقی‌مانده به عنوان “مانده مرخصی” یا “مرخصی استفاده نشده” شناخته می‌شود. این روزها ارزش مالی دارند و در واقع بخشی از طلب شما از کارفرما هستند که باید در شرایط خاص، معادل ریالی آن‌ها به شما پرداخت شود.

 

تعریف قانونی بازخرید مرخصی طبق قانون کار

فرآیند تبدیل همین روزهای مرخصی استفاده نشده به پول نقد، “بازخرید مرخصی” نام دارد. قانون کار به صراحت به این موضوع پرداخته است. طبق ماده ۷۰ قانون کار، کارگران می‌توانند حداکثر ۹ روز از مرخصی استحقاقی سالیانه خود را برای سال بعد ذخیره کنند. اما اگر در زمان قطع همکاری (مانند بازنشستگی، استعفا، اخراج یا پایان قرارداد) مرخصی استفاده نشده داشته باشید، کارفرما مکلف است معادل ریالی تمام روزهای باقی‌مانده را به شما پرداخت نماید. این یک الزام قانونی است، نه یک لطف از سوی کارفرما.

 

 

فرمول دقیق محاسبه بازخرید مرخصی (با مثال عددی)

این بخش، قلب مقاله ماست. نگران نباشید، فرمول محاسبه بازخرید مرخصی بسیار ساده است، به شرطی که اجزای آن را به درستی بشناسید.

 

فرمول اصلی:

مبلغ نهایی بازخرید مرخصی = تعداد روزهای مانده مرخصی قابل بازخرید × حقوق مبنای روزانه کارگر

 

برای استفاده از این فرمول، باید دو مقدار اصلی را به دست آوریم:

 

گام اول: محاسبه حقوق روزانه کارگر

حقوق روزانه، مبنای اصلی محاسبه پول مرخصی شماست. برای به دست آوردن آن، باید حقوق مبنای ماهیانه خود را جمع کرده و بر عدد ۳۰ تقسیم کنید

 

فرمول حقوق روزانه:

حقوق مبنای روزانه = (حقوق پایه + پایه سنوات + حق مسئولیت + حق جذب + حق سرپرستی) / 30

 

نکته بسیار مهم: مزایایی مانند: حق بن، حق مسکن، حق تاهل، حق اولاد، عیدی، پاداش، اضافه کاری و حق سنوات جزو مبنای محاسبه بازخرید مرخصی قرار نمی‌گیرند. فقط آیتم‌های محاسبه حقوق مبنای ماهیانه لحاظ می‌شوند.

 

 

گام دوم: مثال‌های عددی و کاربردی برای محاسبه

بیایید با یک مثال واقعی بر اساس حقوق و دستمزد سال 1404، این محاسبات را انجام دهیم تا موضوع کاملاً شفاف شود.

 

مثال:

فرض کنید حقوق ماهانه یک کارگر در سال 1404 به شرح زیر است:

• حقوق پایه: ۷,۱۶۶,۱۸۴ تومان
• حق مسئولیت: ۱,۴۰۰,۰۰۰ تومان
• حق جذب: ۹۰۰,۰۰۰ تومان

 

۱. ابتدا مجموع حقوق ماهانه مشمول را محاسبه می‌کنیم:

۹,۴۶۶,۱۸۴ تومان = ۷,۱۶۶,۱۸۴ + ۱,۴۰۰,۰۰۰ + ۹۰۰,۰۰۰

 

۲. حالا حقوق روزانه را به دست می‌آوریم:

۳۱۵,۵۳۹ تومان ≈ ۹,۴۶۶,۱۸۴ / ۳۰

 

اکنون فرض کنیم این کارگر در زمان تسویه حساب مرخصی، ۱۵ روز مانده مرخصی قابل بازخرید دارد.

 

۳. در نهایت، مبلغ بازخرید را محاسبه می‌کنیم:

۴,۷۳۳,۰۸۵ تومان = ۱۵ (روز) × ۳۱۵,۵۳۹ (تومان)

 

بنابراین، این کارگر مبلغ چهار میلیون و هفتصد و سی و سه هزار تومان بابت بازخرید ۱۵ روز مرخصی استفاده نشده خود دریافت خواهد کرد.

 

 

آیا به مبلغ بازخرید مرخصی بیمه و مالیات تعلق می‌گیرد؟

این یکی از پرتکرارترین و مهم‌ترین سوالات کارمندان و حسابداران است. پاسخ کوتاه و صریح قانون به این شرح است: خیر!

 

وضعیت مالیات بر مانده مرخصی

بر اساس بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیات‌های مستقیم، وجوهی که کارفرما بابت بازخرید ایام مرخصی استفاده نشده به کارگر پرداخت می‌کند، به طور کامل از پرداخت مالیات بر درآمد حقوق معاف است. بنابراین کارفرما به هیچ عنوان نباید از این مبلغ، مالیاتی کسر کند.

 

وضعیت بیمه بر مانده مرخصی

مطابق با بخشنامه‌های سازمان تامین اجتماعی، مبلغی که بابت ذخیره مرخصی و بازخرید آن به کارگر پرداخت می‌شود، مشمول کسر حق بیمه نیست. این مبلغ جزو مزایای رفاهی و انگیزشی محسوب شده و در لیست بیمه ماهانه شما لحاظ نمی‌گردد.

 

 

شرایط اصلی و نکات مهم در بازخرید مرخصی

همه مرخصی‌های استفاده نشده به صورت خودکار قابل بازخرید نیستند. برای این کار باید قوانین مانده مرخصی و شرایط زیر برقرار باشد:

• قطع همکاری: در هر شکلی از قطع همکاری (بازنشستگی، از کار افتادگی، استعفا، اخراج یا پایان قرارداد)، کارفرما قانوناً موظف است تمام روزهای مرخصی باقی‌مانده کارگر را بازخرید و پرداخت کند.
• توافق با کارفرما: در حین همکاری، کارگر می‌تواند با توافق کارفرما، بخشی از مرخصی خود را بازخرید کند. البته در این حالت، کارفرما الزامی به پذیرش این درخواست ندارد و این موضوع کاملاً توافقی است.
• محدودیت ذخیره ۹ روز: همانطور که گفته شد، کارگران تنها می‌توانند حداکثر ۹ روز از مرخصی سالیانه خود را برای سال بعد ذخیره کنند. مازاد بر این ۹ روز در پایان سال “سوخت” می‌شود، مگر اینکه با توافق کارفرما بازخرید شود یا فرد در حال قطع همکاری باشد.
• در صورت فوت کارگر: اگر کارگری فوت کند، مبلغ بازخرید تمام مرخصی‌های استفاده نشده او باید به طور کامل محاسبه و به وراث قانونی وی پرداخت گردد.

 

تفاوت بازخرید مرخصی با بازخرید سنوات

این دو مفهوم اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، در حالی که از نظر قانونی و محاسباتی کاملاً متفاوت هستند.

 

جدول مقایسه بازخرید مرخصی و سنوات

ویژگی	بازخرید مرخصی	بازخرید سنوات (حق پایان کار)
مبنای قانونی	ماده ۷۰ قانون کار	ماده ۲۴ قانون کار
مبنای محاسبه	معادل حقوق روزانه برای روزهای مرخصی باقی‌مانده	معادل آخرین حقوق ماهانه به ازای هر سال سابقه کار
مالیات و بیمه	معاف از هر دو (مالیات و بیمه)	معاف از هر دو (مالیات و بیمه)
زمان پرداخت	پایان سال (با توافق) یا هنگام قطع همکاری	فقط و فقط هنگام قطع همکاری

 

 

جمع‌بندی نهایی

بازخرید مرخصی یک حق مالی مهم و قانونی برای تمام نیروی کار در ایران است که با آگاهی از قوانین و فرمول ساده آن، به راحتی قابل محاسبه و پیگیری است. به طور خلاصه، این مبلغ از حاصل‌ضرب تعداد روزهای مرخصی استفاده نشده شما در حقوق روزانه (شامل مزایای مستمر مشمول بیمه) به دست می‌آید و مهم‌تر از همه، از پرداخت هرگونه مالیات و حق بیمه معاف است. همیشه به یاد داشته باشید که دانستن حقوق قانونی‌تان، اولین و قدرتمندترین قدم برای دستیابی به آن است. امیدواریم این راهنمای کامل، تمامی ابهامات شما را در این زمینه برطرف کرده باشد.

 

 

سوالات متداول درباره بازخرید مرخصی

در این بخش به سوالات رایجی که ممکن است هنوز در ذهن شما باقی مانده باشد، به صورت کوتاه و مفید پاسخ می‌دهیم.

 

آیا کارفرما می‌تواند با بازخرید مرخصی مخالفت کند؟

در زمان قطع همکاری، خیر. کارفرما طبق قانون کار بازخرید مرخصی مکلف به پرداخت است و نمی‌تواند مخالفت کند. اما در حین همکاری، بازخرید مرخصی تنها با توافق طرفین امکان‌پذیر است و کارفرما می‌تواند با آن موافقت نکند.

 

حداکثر چند روز مرخصی قابل بازخرید است؟

در زمان قطع همکاری، هیچ محدودیتی وجود ندارد و تمام روزهای باقی‌مانده (حتی اگر بیش از ۲۶ روز از سال‌های قبل باشد) باید بازخرید شوند. اما در حین کار، این موضوع کاملاً به توافق بین کارگر و کارفرما بستگی دارد.

 

در صورت استعفا یا اخراج تکلیف مانده مرخصی چیست؟

فرقی نمی‌کند! چه استعفا دهید، چه اخراج شوید یا بازنشسته شوید، در هر صورت کارفرما موظف است مبلغ تمام روزهای مرخصی استفاده نشده شما را محاسبه و پرداخت کند.

 

چه زمانی مبلغ بازخرید مرخصی پرداخت می‌شود؟

معمولاً این مبلغ همراه با آخرین حقوق و مزایا در زمان تسویه حساب نهایی به حساب شما واریز می‌گردد.