مرخصی استعلاجی؛ راهنمای کامل قوانین جدید و محاسبه حقوق در ۱۴۰۴

مرخصی استعلاجی یکی از مهم‌ترین حقوق قانونی شما به عنوان یک فرد شاغل است که به شما اجازه می‌دهد در دوران بیماری یا آسیب‌دیدگی، بدون نگرانی از دست دادن شغل یا درآمد، بر بهبودی کامل خود تمرکز کنید. این مرخصی یک امتیاز از طرف کارفرما نیست، بلکه حقی است که قانون کار و سازمان تامین اجتماعی برای حفظ امنیت شغلی و مالی نیروی کار در نظر گرفته‌اند. در این راهنمای جامع، ما به عنوان یک مرجع تخصصی، تمام جنبه‌های این حق قانونی، از تعریف و قوانین گرفته تا نحوه محاسبه حقوق و مراحل دریافت آن را به زبانی ساده و کاربردی برای شما تشریح می‌کنیم تا با آگاهی کامل، دوره درمان خود را با آرامش خاطر طی کنید.

اگر می‌خواهید علاوه بر آشنایی با قوانین مرخصی استعلاجی، بتوانید به‌صورت حرفه‌ای حقوق و دستمزد، محاسبه بیمه، مالیات و لیست‌های مربوط به تامین اجتماعی را خودتان انجام دهید، پیشنهاد می‌کنیم در دوره آموزش آنلاین حسابداری شرکت کنید. در این دوره، صفر تا صد مباحث کاربردی حسابداری حقوق و دستمزد، قوانین کار و تامین اجتماعی، نحوه ثبت و ارسال لیست بیمه، محاسبه انواع مرخصی‌ (استحقاقی، استعلاجی، زایمان و…) و نکات کلیدی مورد نیاز حسابداران و مسئولان اداری به‌صورت پروژه‌محور آموزش داده می‌شود تا در محیط واقعی کار هیچ ابهامی نداشته باشید.

 

 

تعریف دقیق مرخصی استعلاجی: حقی برای بهبودی، نه یک امتیاز

 

مرخصی استعلاجی به دوره‌ای گفته می‌شود که کارمند یا کارگر به دلیل بیماری یا حوادثی که منجر به عدم توانایی موقت او برای انجام وظایف شغلی می‌شود، با تایید پزشک معالج و مراجع ذی‌صلاح (مانند سازمان تامین اجتماعی)، از حضور در محل کار معاف است. هدف اصلی این مرخصی، فراهم کردن فرصتی برای استراحت و بازیابی کامل سلامت فرد است، در حالی که امنیت شغلی و بخشی از حقوق او حفظ می‌شود.

 

تفاوت کلیدی مرخصی استعلاجی با مرخصی استحقاقی در یک نگاه

 

بسیاری از افراد این دو مفهوم را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند. درک تفاوت‌های اساسی آن‌ها برای استفاده صحیح از حقوق قانونی‌تان ضروری است:

• منشأ و دلیل: مرخصی استحقاقی (مرخصی سالانه) حق شما برای استراحت و امور شخصی است و جزو طلب شما از کارفرما محسوب می‌شود. اما مرخصی استعلاجی به دلیل بیماری و عدم توانایی جسمی یا روحی برای کار کردن ایجاد می‌شود.
• پرداخت‌کننده حقوق: در مرخصی استحقاقی، حقوق و مزایا به طور کامل و مستقیم توسط کارفرما پرداخت می‌شود. در مرخصی استعلاجی (برای دوره‌های بیش از ۳ روز)، «غرامت دستمزد» توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت می‌گردد.
• سقف زمانی: مرخصی استحقاقی معمولاً محدودیت سالانه مشخصی دارد (مثلاً ۲۶ روز کاری). اما مرخصی استعلاجی سقف از پیش تعیین‌شده‌ای ندارد و تا زمانی که بیماری و نیاز به استراحت به تایید مراجع پزشکی برسد، می‌تواند ادامه یابد.
• تاثیر بر سابقه بیمه: خوشبختانه، هر دو نوع مرخصی در صورت رعایت قوانین، جزو سوابق کار و بیمه فرد محسوب می‌شوند.

 

مبنای قانونی مرخصی استعلاجی: قانون کار و تامین اجتماعی چه می‌گویند؟

 

این حق بر دو پایه قانونی محکم استوار است که خیال شما را از بابت امنیت شغلی و مالی راحت می‌کند:

 

ماده ۷۴ قانون کار: سنگ بنای حمایت از کارگر بیمار

 

این ماده قانونی به صراحت اعلام می‌کند که تمام روزهای مرخصی استعلاجی کارگران، به شرط تایید سازمان تامین اجتماعی، باید به عنوان بخشی از سابقه کار و بازنشستگی آن‌ها در نظر گرفته شود. این ماده، امنیت شغلی و آینده فرد را در دوران بیماری تضمین کرده و از تضییع حقوق او جلوگیری می‌کند.

 

نقش سازمان تامین اجتماعی در حمایت از بیمه‌شدگان

 

طبق مواد ۵۹ و ۶۲ قانون تامین اجتماعی، این سازمان موظف است به بیمه‌شدگانی که به دلیل بیماری یا حادثه (غیر ناشی از کار) به طور موقت قادر به کار نیستند، «غرامت دستمزد ایام بیماری» پرداخت کند. این پرداخت در واقع جایگزین حقوقی می‌شود که فرد در حالت عادی از کارفرما دریافت می‌کرد و بار مالی را از دوش کارفرما و کارگر برمی‌دارد.

 

شرایط دریافت مرخصی استعلاجی چیست؟ (چک لیست کامل)

 

برای اینکه مرخصی شما از نظر قانونی معتبر شناخته شده و بتوانید از مزایای آن بهره‌مند شوید، باید سه شرط اصلی زیر را داشته باشید:

1. شرط اول: داشتن گواهی پزشکی معتبر: اولین و مهم‌ترین مدرک، گواهی استراحت پزشکی صادر شده توسط پزشک معالج است. این گواهی باید روی سربرگ رسمی پزشک یا مرکز درمانی بوده و شامل اطلاعاتی مانند مشخصات بیمار، نوع بیماری، تاریخ شروع و مدت زمان دقیق نیاز به استراحت باشد.
2. شرط دوم: تایید پزشک معتمد یا کمیسیون پزشکی تامین اجتماعی: برای مرخصی‌های طولانی‌تر، صرفاً گواهی پزشک معالج کافی نیست. این گواهی باید به تایید پزشک معتمد یا در موارد خاص، کمیسیون پزشکی سازمان تامین اجتماعی برسد.
3. شرط سوم: عدم اشتغال به کار در ایام بیماری: این یک شرط اساسی است. در طول دوره مرخصی استعلاجی، شما نباید در هیچ شغل دیگری مشغول به کار باشید و دستمزدی دریافت کنید. در صورت اثبات خلاف این موضوع، غرامت دستمزد شما قطع خواهد شد.

 

 

مدت زمان و سقف مرخصی استعلاجی: چند روز می‌توانید در استراحت باشید؟

 

برخلاف تصور عمومی، قانون مرخصی استعلاجی سقف سالانه ثابتی مانند ۳۰ روز یا ۶۰ روز ندارد. مدت زمان آن کاملاً به نوع بیماری و تایید مراجع پزشکی بستگی دارد. فرآیند تایید بر اساس طول دوره مرخصی متفاوت است:

• مرخصی‌های کوتاه‌مدت (کمتر از ۷ روز متوالی یا مجموعاً ۱۵ روز در سال): معمولاً گواهی پزشک معالج کافی است و توسط کارفرما پذیرفته می‌شود و برای دریافت حقوق از تامین اجتماعی نیاز به تایید پزشک معتمد دارد.
• مرخصی‌های میان‌مدت (بین ۷ تا ۶۰ روز در سال): گواهی پزشکی حتماً باید به تایید پزشک معتمد سازمان تامین اجتماعی برسد.
• مرخصی‌های بلندمدت (بیش از ۶۰ روز در سال): تایید نهایی این نوع مرخصی‌ها که معمولاً برای بیماری‌های سخت و طولانی است، بر عهده شورای عالی پزشکی تامین اجتماعی است.

 

آیا تعداد دفعات استفاده از مرخصی استعلاجی محدودیت دارد؟

 

خیر، هیچ محدودیتی در تعداد دفعات استفاده از این مرخصی در طول سال وجود ندارد. تا زمانی که بیماری شما واقعی بوده و توسط مراجع پزشکی تایید شود، می‌توانید از این حق قانونی خود استفاده کنید.

 

 

حقوق و مزایا در مرخصی استعلاجی: چه کسی و چه مبلغی پرداخت می‌کند؟

 

این بخش یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های افراد در دوران بیماری است. بیایید شفاف‌سازی کنیم:

 

پرداخت حقوق: وظیفه کارفرماست یا تامین اجتماعی؟

 

قانون برای جلوگیری از فشار مالی بر کارفرما، مسئولیت پرداخت را تقسیم کرده است:

• مرخصی تا ۳ روز: پرداخت حقوق این ایام (که معمولاً به عنوان استراحت‌های پزشکی کوتاه شناخته می‌شود) بر عهده کارفرما است و مانند روزهای عادی کار محاسبه و پرداخت می‌شود.
• مرخصی از روز چهارم به بعد: از روز چهارم، پرداخت «غرامت دستمزد» بر عهده سازمان تامین اجتماعی است.

 

نحوه محاسبه حقوق مرخصی استعلاجی (غرامت دستمزد ایام بیماری)

 

مبلغی که از روز چهارم به بعد توسط تامین اجتماعی به شما پرداخت می‌شود، بر اساس آخرین حقوق و وضعیت تاهل شما محاسبه می‌شود:

• برای بیمه‌شدگان متاهل یا متکفل (دارای پدر، مادر یا فرزند تحت تکفل): معادل سه چهارم (۷۵٪) آخرین مزد یا حقوق روزانه شما.
• برای بیمه‌شدگان مجرد یا غیرمتکفل: معادل دو سوم (۶۶٪) آخرین مزد یا حقوق روزانه شما.
• نکته مهم: اگر بیماری یا حادثه شما ناشی از کار باشد، سازمان تامین اجتماعی معادل صد در صد (۱۰۰٪) متوسط حقوق روزانه شما را از همان روز اول پرداخت خواهد کرد.

 

زمان دقیق واریز حقوق مرخصی استعلاجی تامین اجتماعی

 

معمولاً پس از ثبت درخواست و تایید مدارک، غرامت دستمزد به صورت ماهانه و همزمان با سایر مستمری‌ها به شماره حساب اعلامی شما واریز می‌شود. ممکن است اولین پرداخت به دلیل طی شدن فرآیندهای اداری با کمی تاخیر همراه باشد.

 

تکلیف عیدی و سنوات در دوران مرخصی استعلاجی چه می‌شود؟

 

این یک خبر عالی برای تمام کارمندان و کارگران است. طبق قانون، ایام مرخصی استعلاجی که به تایید نهایی سازمان تامین اجتماعی رسیده باشد، جزو سابقه کار فرد محسوب می‌شود. بنابراین، عیدی و سنوات این دوره باید به طور کامل و بدون هیچ کسری توسط کارفرما پرداخت شود.

 

 

راهنمای گام به گام دریافت مرخصی استعلاجی از تامین اجتماعی

 

فرآیند دریافت مرخصی و حقوق آن پیچیده نیست. کافیست مراحل زیر را با دقت دنبال کنید:

1. مرحله اول: دریافت گواهی استراحت پزشکی: بلافاصله پس از بیماری به پزشک مراجعه کرده و گواهی معتبر با ذکر دقیق مدت استراحت دریافت کنید.
2. مرحله دوم: ارائه مدارک به کارفرما و ثبت در لیست بیمه: نسخه اصلی گواهی را به واحد منابع انسانی یا کارفرمای خود تحویل دهید. کارفرما موظف است وضعیت شما را در لیست بیمه ماهانه مشخص کند.
3. مرحله سوم: ثبت درخواست در سامانه خدمات غیرحضوری تامین اجتماعی: این بهترین و سریع‌ترین روش است. به سایتtamin.ir مراجعه کرده، وارد حساب کاربری خود شوید و از منوی «بیمه‌شدگان > امور بیمه‌شدگان > درخواست غرامت دستمزد بیماری» درخواست خود را به همراه تصویر گواهی پزشکی و سایر مدارک ثبت کنید.
4. مرحله چهارم: مراجعه به شعبه (در صورت لزوم): اگر مرخصی شما نیاز به تایید پزشک معتمد یا کمیسیون پزشکی داشته باشد، از طریق پیامک به شما اطلاع‌رسانی خواهد شد تا در تاریخ مقرر به واحد مربوطه در شعبه تامین اجتماعی خود مراجعه کنید.

 

مدارک لازم برای تایید مرخصی استعلاجی (لیست کامل)

 

• اصل گواهی استراحت پزشکی ممهور
• دفترچه بیمه درمانی (در صورت وجود)
• کارت ملی
• تاییدیه کارفرما (معمولاً در لیست بیمه اعمال می‌شود)
• در موارد بستری: خلاصه پرونده و برگه ترخیص از بیمارستان

 

 

پاسخ به چالش‌های رایج: اگر کارفرما همکاری نکرد چه کنیم؟

 

گاهی ممکن است کارفرما از پذیرش گواهی پزشکی شما امتناع کند یا در فرآیند تایید آن همکاری لازم را نداشته باشد. به یاد داشته باشید که مرخصی استعلاجی حق قانونی شماست.

 

راهکارهای قانونی در صورت عدم موافقت کارفرما با مرخصی

 

در چنین شرایطی، شما می‌توانید مستقیماً به شعبه تامین اجتماعی خود مراجعه کرده و با ارائه مدارک پزشکی، درخواست خود را ثبت کنید. پس از تایید مرخصی توسط تامین اجتماعی، کارفرما قانوناً موظف به پذیرش آن است. در صورت ادامه مشکلات، می‌توانید از طریق اداره کار منطقه خود برای احقاق حق خود اقدام نمایید.

 

 

جمع‌بندی: با آگاهی از حقوق خود، با آرامش استراحت کنید

 

مرخصی استعلاجی یک ابزار حمایتی قدرتمند و یک حق قانونی برای حفظ امنیت شغلی و مالی شما در دوران حساس بیماری است. با شناخت دقیق قوانین، شرایط و فرآیندهای آن که در این مقاله به تفصیل شرح داده شد، می‌توانید بدون استرس و دغدغه‌های جانبی، تمام تمرکز خود را بر روی بهبودی و بازگشت به کار با انرژی کامل بگذارید. به یاد داشته باشید که سلامتی شما در اولویت است و قانون نیز از این اولویت حمایت می‌کند؛ حق خود را بشناسید و از آن به درستی استفاده کنید.

 

 

سوالات متداول در مورد مرخصی استعلاجی

 

آیا ایام مرخصی استعلاجی، جزء سوابق بیمه و بازنشستگی محسوب می‌شود؟

بله، طبق ماده ۷۴ قانون کار، تمام ایامی که غرامت دستمزد آن توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت و تایید شود، به طور کامل جزو سوابق کار و بیمه شما برای بازنشستگی محاسبه خواهد شد.

 

در چه صورتی حقوق مرخصی استعلاجی به فرد پرداخت نمی‌شود؟

در صورتی که فرد در ایام مرخصی در جای دیگری مشغول به کار باشد، بیماری او توسط مراجع قانونی تایید نشود، یا فرد از کار افتاده کلی تشخیص داده شود (که در این صورت مستمری از کار افتادگی دریافت خواهد کرد)، غرامت دستمزد پرداخت نخواهد شد.

 

آیا روزهای تعطیل رسمی جزو مرخصی استعلاجی حساب می‌شوند؟

بله، اگر دوره استراحت پزشکی شما شامل روزهای تعطیل رسمی (مانند جمعه یا تعطیلات مناسبتی) باشد، این روزها نیز جزو دوره استعلاجی محسوب شده و غرامت دستمزد آن پرداخت می‌شود.

 

شرایط مرخصی استعلاجی در دوران بارداری چگونه است؟

مرخصی‌های مرتبط با بیماری‌ها و استراحت‌های پزشکی در دوران بارداری (قبل از زایمان) نیز نوعی مرخصی استعلاجی محسوب شده و تابع همین قوانین است. این مرخصی با «مرخصی زایمان» که ۹ ماه است و شرایط خاص خود را دارد، تفاوت دارد.

 

تکلیف بازگشت به کار بعد از مرخصی استعلاجی چیست؟

پس از پایان دوره مرخصی، شما حق دارید به شغل سابق خود بازگردید. کارفرما نمی‌تواند به دلیل استفاده شما از مرخصی استعلاجی تایید شده، قرارداد کار شما را فسخ کند یا شما را اخراج نماید.