راهنمای جامع ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم و اظهارنامه برآوردی

ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم که به نحوه تشخیص مالیات مؤدیانی می‌پردازد که از ارائه اظهارنامه مالیاتی خود در موعد مقرر خودداری کرده‌اند یکی از مهم‌ترین و پرچالش‌ترین مواد قانونی برای هر فعال اقتصادی در ایران است. اگر شما نیز با مفهوم اظهارنامه برآوردی مواجه شده‌اید یا نگران عواقب عدم ارسال اظهارنامه مالیاتی هستید، این مقاله راهنمایی جامع و کاربردی برای شماست. در این مقاله از وبسایت حسابداری آپاداس، ما به زبان ساده و تخصصی، تمام ابعاد ماده 97، از تعریف و سیر تحول آن گرفته تا نحوه اعتراض به برگ تشخیص مالیات مبتنی بر آن را بررسی خواهیم کرد تا شما با دیدی باز و اطلاعات کامل، حقوق و تکالیف مالیاتی خود را بشناسید و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کنید.

 

 

ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم به زبان ساده چه می‌گوید؟

تصور کنید شما یک کسب‌وکار دارید، اما به هر دلیلی (فراموشی، عدم آگاهی، یا هر دلیل دیگر) اظهارنامه مالیاتی سالانه خود را در مهلت قانونی به سازمان امور مالیاتی کشور ارائه نمی‌دهید. در چنین شرایطی، سازمان مالیاتی چگونه می‌تواند مالیات شما را محاسبه و مطالبه کند؟ دقیقاً اینجا است که ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم وارد عمل می‌شود. این ماده به سازمان امور مالیاتی این اختیار را می‌دهد که در صورت عدم ارائه اظهارنامه توسط مؤدی، یا عدم ارائه اسناد و مدارک لازم، خودش بر اساس اطلاعات و داده‌هایی که از فعالیت‌های اقتصادی شما در اختیار دارد، درآمد مشمول مالیات شما را برآورد کرده و مالیات متعلق را تعیین کند. این فرآیند، پایه و اساس صدور اظهارنامه برآوردی است.

 

تعریف اظهارنامه برآوردی: ابزار مالیاتی برای مؤدیان فاقد اظهارنامه

اظهارنامه برآوردی در واقع یک برگ تشخیص مالیات است که توسط سازمان امور مالیاتی و بر پایه اطلاعات و داده‌های اقتصادی که از فعالیت‌های شما جمع‌آوری کرده، تنظیم می‌شود. این اطلاعات می‌تواند بسیار متنوع باشد و شامل مواردی نظیر تراکنش‌های بانکی، اطلاعات خرید و فروش فصلی، داده‌های گمرکی، اطلاعات بیمه کارکنان، و هرگونه اطلاعات مالی دیگری باشد که در پایگاه‌های داده جامع سازمان مالیاتی ثبت شده است. هدف اصلی از این رویکرد، جلوگیری از فرار مالیاتی و تضمین این است که حتی در صورت عدم همکاری مؤدی، سهم مالیاتی او بر اساس شواهد موجود، تشخیص داده شود. این روش، جایگزینی برای سیستم قدیمی “تشخیص علی‌الرأس” است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

 

متن کامل ماده 97 قانون مالیات‌های مستقیم (پس از اصلاحات)

برای درک دقیق‌تر، بهتر است نگاهی به متن کامل ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم پس از آخرین اصلاحات داشته باشیم. این ماده یکی از ارکان اصلی نظام مالیاتی فعلی است:

درآمد مشمول مالیات اشخاص حقیقی موضوع این قانون که مکلف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی می‌باشند، از طریق رسیدگی به دفاتر و یا اسناد و مدارک آنان که طبق مقررات این قانون تنظیم و نگهداری می‌شود، حسب مورد تعیین می‌گردد.

(اصلاحی ۱۳۹۴/۰۴/۳۱): در صورتی که مؤدی از ارائه اظهارنامه مالیاتی در مهلت قانونی و مطابق با مقررات خودداری کند، سازمان امور مالیاتی نسبت به تهیه اظهارنامه مالیاتی برآوردی بر اساس فعالیت و اطلاعات اقتصادی کسب‌شده مؤدیان از طرح جامع مالیاتی و مطالبه مالیات متعلق به موجب برگ تشخیص مالیات اقدام می‌کند. در صورت اعتراض مؤدی، چنانچه ظرف مهلت مقرر قانونی، اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات مربوطه را تسلیم کند، پرونده جهت رسیدگی به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع می‌گردد.

تبصره: سازمان امور مالیاتی کشور مکلف است حداکثر ظرف مدت یک سال از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این قانون، پایگاه اطلاعات مودیان را تکمیل و اطلاعات اقتصادی مربوط به فعالیت‌های مودیان را از مراجع ذیربط جمع‌آوری و در آن ثبت نماید. این اطلاعات شامل اطلاعات مربوط به خرید و فروش، واردات و صادرات، موجودی کالا، معاملات بانکی، اعتبارات و تسهیلات بانکی، اطلاعات مربوط به اموال و دارایی‌های مودیان و سایر اطلاعاتی که برای تشخیص درآمد مشمول مالیات لازم است، می‌باشد.”

این متن به وضوح نشان می‌دهد که محوریت تشخیص مالیات، بر پایه اطلاعات و داده‌های اقتصادی است که سازمان از طریق “طرح جامع مالیاتی” و “پایگاه اطلاعات مودیان” جمع‌آوری می‌کند.

 

 

سیر تحول ماده 97: از تشخیص علی‌الرأس تا اظهارنامه برآوردی

درک تاریخچه و تغییرات ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم به ما کمک می‌کند تا فلسفه وجودی و اهمیت رویکرد کنونی را بهتر درک کنیم. این ماده در طول زمان دستخوش تحولات مهمی شده است.

 

نگاهی به ماده 97 قبل از اصلاحات سال 1394

پیش از اصلاحات گسترده قانون مالیات‌های مستقیم در سال 1394، ابزار اصلی سازمان امور مالیاتی برای تشخیص مالیات مؤدیانی که اظهارنامه ارائه نمی‌کردند یا دفاتر و اسنادشان غیرقابل رسیدگی بود، “تشخیص علی‌الرأس” بود. در این روش، ممیز مالیاتی با استفاده از “ضرایب مالیاتی” و “قرائن و امارات” (مانند متراژ محل کسب، تعداد کارکنان، میزان خرید و فروش تخمینی و…) درآمد مؤدی را تخمین می‌زد. این روش به دلیل اتکای کم به داده‌های واقعی و شفافیت پایین، اغلب منجر به اختلافات زیادی بین مؤدی و سازمان مالیاتی می‌شد و زمینه را برای اعمال سلیقه و حتی فساد فراهم می‌کرد. بسیاری از صاحبان کسب‌وکار خاطرات ناخوشایندی از این نوع تشخیص مالیات دارند که در آن، مالیات تعیین‌شده با واقعیت فعالیت اقتصادی آن‌ها فاصله زیادی داشت.

 

تغییرات کلیدی پس از اصلاحات و حذف تشخیص علی‌الرأس

با تصویب قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم در 31 تیرماه 1394، عبارت “تشخیص علی‌الرأس” به طور کامل از نظام مالیاتی ایران حذف شد. این تغییر یک گام بسیار مهم و استراتژیک به سمت مالیات‌ستانی مبتنی بر داده (Data-Driven Taxation) و افزایش شفافیت بود. جایگزین آن، مفهوم اظهارنامه برآوردی شد که بر پایه اطلاعات دقیق‌تر و مستند اقتصادی موجود در “طرح جامع مالیاتی” استوار است.

هدف اصلی از این اصلاحات، موارد زیر بود:

• افزایش عدالت مالیاتی: با اتکا به داده‌های واقعی، تشخیص‌ها عادلانه‌تر و نزدیک‌تر به واقعیت شوند.
• کاهش اختلافات: شفافیت بیشتر در فرآیند تشخیص، اختلافات را کاهش دهد.
• مبارزه با فرار مالیاتی: با دسترسی به اطلاعات جامع، امکان شناسایی و برخورد با فرار مالیاتی افزایش یابد.
• تشویق به شفافیت: مؤدیان را به ارائه اظهارنامه صحیح و نگهداری دفاتر و اسناد تشویق کند.

این تحول، بار مسئولیت مؤدیان را برای ارائه اطلاعات صحیح و به موقع افزایش داد، زیرا عدم انجام این تکلیف می‌تواند منجر به تشخیص مالیات بر اساس اطلاعاتی شود که ممکن است لزوماً منعکس‌کننده دقیق وضعیت مالی آن‌ها نباشد.

 

 

چه کسانی مشمول اظهارنامه برآوردی ماده 97 می‌شوند؟

ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم به طور خاص برای دو گروه اصلی از مؤدیان مالیاتی کاربرد دارد که به تکالیف قانونی خود در زمینه ارائه اطلاعات مالی عمل نکرده‌اند. آشنایی با این گروه‌ها به شما کمک می‌کند تا از قرار گرفتن در معرض اظهارنامه برآوردی جلوگیری کنید.

 

گروه اول: عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر

این گروه شامل تمامی اشخاص حقیقی (صاحبان مشاغل) و اشخاص حقوقی (شرکت‌ها) می‌شود که طبق قانون مکلف به ارائه اظهارنامه مالیاتی هستند، اما در مهلت قانونی تعیین‌شده، اظهارنامه خود را تسلیم نکرده‌اند.

• برای اشخاص حقیقی (صاحبان مشاغل): مهلت قانونی برای تسلیم اظهارنامه مالیاتی عملکرد هر سال، معمولاً تا پایان خرداد ماه سال بعد است.
• برای اشخاص حقوقی (شرکت‌ها): مهلت قانونی برای تسلیم اظهارنامه مالیاتی عملکرد هر سال، معمولاً 4 ماه پس از پایان سال مالی شرکت است.

کوچک‌ترین تأخیر در ارسال اظهارنامه، حتی برای یک روز، می‌تواند سازمان امور مالیاتی را مجاز به صدور اظهارنامه برآوردی کند. این موضوع اهمیت رعایت دقیق مهلت‌های قانونی را دوچندان می‌کند.

 

گروه دوم: عدم ارائه ترازنامه و حساب سود و زیان (برای اشخاص حقوقی)

حتی اگر یک شرکت اظهارنامه مالیاتی خود را در موعد مقرر ارسال کند، اما اسناد و مدارک اساسی و مورد نیاز مانند ترازنامه و صورت سود و زیان را که طبق قانون و استانداردهای حسابداری باید تهیه و نگهداری شود، ارائه ندهد یا اسناد ارائه‌شده از نظر سازمان مالیاتی غیرقابل رسیدگی تشخیص داده شود، سازمان می‌تواند درآمد آن را به صورت برآوردی تشخیص دهد. این مورد بیشتر برای شرکت‌هایی کاربرد دارد که مکلف به نگهداری دفاتر قانونی (مانند دفتر روزنامه و کل) هستند. عدم ارائه صحیح این دفاتر یا نقص در آن‌ها می‌تواند منجر به عدم پذیرش دفاتر و در نتیجه، تشخیص مالیات به صورت برآوردی شود.

 

 

تفاوت‌های کلیدی: اظهارنامه برآوردی در مقابل اظهارنامه پیش‌فرض

یکی از ابهامات رایج در بین مؤدیان، تفاوت بین “اظهارنامه برآوردی” و “اظهارنامه پیش‌فرض” است. هرچند هر دو توسط سازمان امور مالیاتی تهیه می‌شوند، اما ماهیت و کاربرد آن‌ها کاملاً متفاوت است.

 

اظهارنامه برآوردی (Estimated Tax Return):

• چه زمانی صادر می‌شود؟ زمانی که مؤدی (شخص حقیقی یا حقوقی) به طور کلی از تسلیم اظهارنامه مالیاتی در مهلت قانونی خودداری کند.
• مبنای تشخیص: اطلاعات و داده‌های اقتصادی که سازمان مالیاتی از منابع مختلف (مانند تراکنش‌های بانکی، صورت معاملات فصلی، گمرک و…) جمع‌آوری کرده است.
• هدف: تشخیص مالیات برای مؤدیانی که هیچ اظهارنامه‌ای ارائه نکرده‌اند و به نوعی به تکالیف قانونی خود بی‌توجه بوده‌اند.
• نتیجه: معمولاً منجر به مالیات بیشتر و جرایم عدم تسلیم اظهارنامه می‌شود، زیرا سازمان بر اساس اطلاعات موجود و با فرض حداکثری، درآمد را برآورد می‌کند.

 

اظهارنامه پیش‌فرض (Pre-filled Tax Return):

• چه زمانی صادر می‌شود؟ این اظهارنامه توسط سازمان مالیاتی برای برخی از مؤدیان (معمولاً اشخاص حقیقی کوچک یا مشاغل خاص) به صورت سیستمی و بر اساس اطلاعاتی که سازمان از قبل در اختیار دارد (مانند اطلاعات درآمد اجاره، حقوق و دستمزد و…) تهیه و در سامانه مالیاتی بارگذاری می‌شود.
• مبنای تشخیص: اطلاعاتی که سازمان از قبل در سیستم خود ثبت کرده و معمولاً برای راحتی مؤدیان و تشویق به تکمیل اظهارنامه است.
• هدف: تسهیل فرآیند اظهارنامه برای مؤدیان، به خصوص آن‌هایی که فعالیت‌های اقتصادی پیچیده‌ای ندارند.
• نتیجه: مؤدی می‌تواند این اظهارنامه را بررسی، تأیید و ارسال کند یا در صورت نیاز، اطلاعات آن را اصلاح و سپس ارسال نماید. این اظهارنامه به معنای عدم انجام تکلیف نیست، بلکه یک پیشنهاد از سوی سازمان است.

بنابراین، تفاوت اصلی در این است که اظهارنامه برآوردی در صورت عدم همکاری مؤدی صادر می‌شود و جنبه قهری دارد، در حالی که اظهارنامه پیش‌فرض ابزاری برای تسهیل و تشویق به همکاری مؤدی است.

 

 

سازمان امور مالیاتی چگونه مالیات شما را برآورد می‌کند؟

پس از حذف تشخیص علی‌الرأس، سازمان امور مالیاتی برای تعیین اظهارنامه برآوردی، به سراغ منابع اطلاعاتی جامع و یکپارچه خود می‌رود. این رویکرد، بر پایه داده‌ها و شواهد عینی استوار است تا تشخیص‌ها تا حد امکان به واقعیت نزدیک باشند.

 

نقش کلیدی تراکنش‌های بانکی (تحلیل بخشنامه 200/99/16)

یکی از مهم‌ترین و پرکاربردترین منابع اطلاعاتی برای سازمان امور مالیاتی، داده‌های مربوط به تراکنش‌های بانکی مؤدیان است. بخشنامه 200/99/16 (و بخشنامه‌های مشابه قبلی) به ادارات مالیاتی این اختیار را می‌دهد که واریزی‌های حساب‌های بانکی اشخاص حقیقی و حقوقی را مورد بررسی قرار دهند.

• چگونه عمل می‌کند؟ سازمان مالیاتی با همکاری بانک مرکزی و بانک‌ها، به اطلاعات واریزی‌های حساب‌های بانکی دسترسی دارد. اگر این واریزی‌ها ماهیت درآمدی داشته باشند (یعنی ناشی از فعالیت اقتصادی باشند و نه مثلاً انتقال وجه بین حساب‌های شخصی یا قرض)، و در اظهارنامه مالیاتی مؤدی ثبت نشده باشند (یا اظهارنامه‌ای ارائه نشده باشد)، مبنای محاسبه درآمد برآوردی قرار می‌گیرند.
• نکات مهم: هر واریزی به حساب بانکی لزوماً به معنای درآمد نیست. مؤدی باید بتواند برای واریزی‌های غیردرآمدی (مانند فروش دارایی، قرض، انتقال وجه از سایر حساب‌ها، واریزی شرکا و…) اسناد و مدارک مثبته ارائه کند. عدم ارائه این مدارک، واریزی‌ها را در معرض تشخیص درآمدی قرار می‌دهد.

 

سایر منابع اطلاعاتی برای تشخیص درآمد مشمول مالیات

علاوه بر تراکنش‌های بانکی، سازمان امور مالیاتی از طیف وسیعی از منابع اطلاعاتی دیگر نیز برای تشخیص اظهارنامه برآوردی استفاده می‌کند:

1. صورت معاملات فصلی (ماده 169 قانون مالیات‌های مستقیم): این سامانه، اطلاعات خرید و فروش کالا و خدمات را که توسط طرفین معامله (فروشنده و خریدار) به سازمان گزارش می‌شود، جمع‌آوری می‌کند. سازمان می‌تواند با تطبیق این اطلاعات، حجم فعالیت اقتصادی مؤدی را تخمین بزند.
2. اطلاعات گمرک: داده‌های مربوط به واردات و صادرات کالا توسط مؤدیان، می‌تواند نشان‌دهنده حجم فعالیت تجاری آن‌ها باشد.
3. اطلاعات بیمه: لیست‌های بیمه کارکنان که توسط کارفرمایان به سازمان تأمین اجتماعی ارسال می‌شود، می‌تواند نشان‌دهنده تعداد نیروی کار و در نتیجه، حجم فعالیت کسب‌وکار باشد.
4. اطلاعات سامانه‌های دولتی: مانند اطلاعات ثبت‌شده در سامانه تدارکات الکترونیکی دولت (ستاد) برای معاملات با دستگاه‌های دولتی، اطلاعات مربوط به مجوزهای کسب‌وکار، پروانه‌های بهره‌برداری و سایر اطلاعاتی که از نهادهای مختلف دولتی جمع‌آوری می‌شود.
5. اطلاعات سایر مؤدیان: اطلاعاتی که سایر مؤدیان در اظهارنامه‌ها یا صورت معاملات فصلی خود در مورد معاملات با شما ارائه کرده‌اند.

با تجمیع این اطلاعات از طریق “طرح جامع مالیاتی”، سازمان یک تصویر نسبتاً جامع از فعالیت اقتصادی مؤدی به دست می‌آورد و بر اساس آن، درآمد مشمول مالیات را برآورد می‌کند.

 

راهنمای گام به گام اعتراض به اظهارنامه برآوردی

دریافت برگ تشخیص مالیات برآوردی به معنای پایان راه نیست. قانون مالیات‌های مستقیم مسیرهای مشخصی را برای اعتراض و دفاع از حقوق مؤدی پیش‌بینی کرده است. آگاهی از این مراحل برای هر مؤدی ضروری است.

 

مرحله اول: اعتراض به برگ تشخیص در اداره امور مالیاتی (ماده 238)

شما از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات برآوردی، 30 روز فرصت دارید تا به صورت کتبی اعتراض خود را به اداره امور مالیاتی مربوطه تسلیم کنید. این مرحله، اولین و مهم‌ترین فرصت برای دفاع از خود است.

• چگونگی اعتراض: باید یک لایحه اعتراض (اعتراض‌نامه) کتبی تنظیم کرده و در آن دلایل عدم پذیرش مالیات برآوردی را به همراه اسناد و مدارک مثبته (مانند اظهارنامه صحیح، دفاتر قانونی، فاکتورهای خرید و فروش، صورتحساب‌های بانکی با توضیحات لازم و…) ارائه دهید.
• مذاکره با رئیس اداره: در این مرحله، پرونده شما به رئیس اداره امور مالیاتی ارجاع می‌شود. شما فرصت دارید تا با ارائه توضیحات و مدارک، او را متقاعد کنید که مالیات تعیین‌شده صحیح نیست. در صورت توافق، پرونده در همین مرحله مختومه شده و مالیات تعدیل‌شده قطعی می‌شود.
• اهمیت ارائه اظهارنامه صحیح: طبق اصلاحیه ماده 97، اگر مؤدی در مهلت 30 روزه اعتراض، اظهارنامه مالیاتی مطابق مقررات را تسلیم کند، پرونده جهت رسیدگی به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع می‌گردد. این یعنی فرصت دارید تا با ارائه اظهارنامه صحیح، پرونده را از حالت برآوردی خارج کنید.

 

مرحله دوم: ارجاع پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی

اگر در مرحله اول، توافقی با رئیس اداره امور مالیاتی حاصل نشد یا مؤدی به نتیجه مذاکره اعتراض داشت، پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی ارجاع داده می‌شود.

• ترکیب هیأت: این هیأت متشکل از سه نفر است: یک نماینده از سازمان امور مالیاتی، یک قاضی (یا نماینده وزارت دادگستری)، و یک نماینده از صنف یا تشکل مربوط به فعالیت مؤدی.
• فرآیند رسیدگی: هیأت، اظهارات مؤدی و نماینده سازمان را شنیده و اسناد و مدارک ارائه شده را بررسی می‌کند. رأی این هیأت، لازم‌الاجرا است، مگر اینکه مورد اعتراض قرار گیرد.
• اهمیت مشاوره تخصصی: در این مرحله، ارائه دفاعیات قوی و مستدل، و آشنایی با قوانین و بخشنامه‌ها بسیار حیاتی است. استفاده از خدمات یک مشاور مالیاتی متخصص می‌تواند شانس موفقیت شما را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

 

مرحله سوم: هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر

در صورتی که مؤدی یا سازمان امور مالیاتی به رأی هیأت بدوی اعتراض داشته باشند، می‌توانند ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ رأی، اعتراض خود را به هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر تسلیم کنند.

• ترکیب هیأت: ترکیب اعضای این هیأت نیز مشابه هیأت بدوی است، اما اعضا متفاوت خواهند بود تا بی‌طرفی حفظ شود.
• هدف: بررسی مجدد پرونده و صدور رأی نهایی در این سطح.

 

مرحله چهارم: شورای عالی مالیاتی

در موارد خاص و صرفاً در صورت وجود نقض قوانین و مقررات در آرای صادره از هیأت‌های حل اختلاف مالیاتی، مؤدی یا سازمان می‌توانند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ رأی هیأت تجدید نظر، به شورای عالی مالیاتی شکایت کنند.

ماهیت رسیدگی: رسیدگی در شورای عالی مالیاتی عمدتاً شکلی است و به بررسی صحت اجرای قوانین و مقررات در فرآیند رسیدگی و صدور رأی می‌پردازد، نه ماهیت و محتوای مالیات.

 

مرحله نهایی: دیوان عدالت اداری

آخرین مرجع برای اعتراض به آرای قطعی مالیاتی، دیوان عدالت اداری است.

• ماهیت رسیدگی: دیوان عدالت اداری به بررسی شکلی و ماهوی آرای صادره از مراجع مالیاتی می‌پردازد و می‌تواند در صورت احراز تخلف از قوانین، رأی را نقض و جهت رسیدگی مجدد به هیأت هم‌عرض ارجاع دهد.
• پیچیدگی‌ها: این مرحله، پیچیدگی‌های حقوقی خاص خود را دارد و معمولاً نیازمند وکیل متخصص در امور مالیاتی و اداری است.

 

 

پرسش‌های متداول درباره ماده 97 و مالیات برآوردی (FAQ)

در این بخش به برخی از رایج‌ترین سوالات درباره ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم و اظهارنامه برآوردی پاسخ می‌دهیم.

 

آیا در صورت صدور اظهارنامه برآوردی، جریمه هم می‌شوم؟

بله، قطعاً. علاوه بر مالیات اصلی که بر اساس اظهارنامه برآوردی تشخیص داده می‌شود، شما مشمول جریمه عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی نیز خواهید شد. میزان این جریمه طبق قانون، برای اشخاص حقوقی 30% مالیات متعلق و برای اشخاص حقیقی 10% مالیات متعلق است. نکته مهم این است که این جریمه غیرقابل بخشش است و حتی در صورت توافق بر سر مالیات اصلی، جریمه عدم تسلیم اظهارنامه پابرجا خواهد بود. این موضوع اهمیت بسیار زیاد ارائه به موقع اظهارنامه را نشان می‌دهد.

 

مهلت قانونی برای اعتراض به برگ تشخیص چقدر است؟

شما از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص مالیات برآوردی، 30 روز فرصت دارید تا اعتراض کتبی خود را به اداره امور مالیاتی مربوطه تسلیم کنید. این مهلت، یک مهلت قانونی و قطعی است و از دست دادن آن به معنای قطعی شدن مالیات تشخیص داده شده و از دست رفتن حق اعتراض شما خواهد بود. بنابراین، به محض دریافت برگ تشخیص، در اسرع وقت نسبت به بررسی و اقدام برای اعتراض اقدام نمایید.

 

آیا ارائه اسناد و مدارک پس از صدور برگ تشخیص ممکن است؟

بله، طبق اصلاحیه ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم، اگر شما در مهلت 30 روزه اعتراض به برگ تشخیص، یک اظهارنامه مالیاتی صحیح و مطابق با مقررات را به همراه اسناد و مدارک مثبته (مانند دفاتر قانونی، فاکتورها، صورتحساب‌های بانکی و…) ارائه دهید، پرونده شما از حالت برآوردی خارج شده و بر اساس اسناد و مدارک ارائه شده مورد رسیدگی قرار می‌گیرد. این یک فرصت طلایی برای مؤدیان است تا با اصلاح اشتباه خود، از تشخیص‌های سنگین برآوردی جلوگیری کنند.

 

اگر به درآمد برآوردی اعتراض نکنم چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر در مهلت 30 روزه قانونی به برگ تشخیص مالیات برآوردی اعتراض نکنید، مالیات تعیین‌شده قطعی تلقی می‌شود. به این معنی که شما دیگر حق اعتراض نخواهید داشت و سازمان امور مالیاتی می‌تواند نسبت به وصول مالیات و جرایم متعلقه اقدام کند. این وصول می‌تواند از طریق عملیات اجرایی مانند توقیف حساب‌های بانکی، اموال و دارایی‌های شما صورت گیرد. بنابراین، بی‌تفاوتی نسبت به برگ تشخیص مالیات برآوردی می‌تواند عواقب مالی سنگینی در پی داشته باشد.

 

 

قوانین و بخشنامه‌های مرتبط با ماده 97

برای درک کامل و جامع ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم، آشنایی با سایر مواد قانونی و بخشنامه‌های مرتبط ضروری است. این قوانین و دستورالعمل‌ها، چارچوب اجرایی ماده 97 و فرآیندهای مرتبط با آن را مشخص می‌کنند.

 

مواد قانونی مرتبط (ماده 219، 238، 239)

• ماده 219: این ماده به طور کلی به وظایف و اختیارات سازمان امور مالیاتی کشور در زمینه تشخیص و وصول مالیات اشاره دارد و مبنای قانونی اقدامات سازمان در راستای اجرای ماده 97 را فراهم می‌کند.
• ماده 238: این ماده، فرآیند و مهلت اعتراض مؤدی به برگ تشخیص مالیات (شامل برگ تشخیص برآوردی) را مشخص می‌کند. همانطور که پیشتر اشاره شد، مؤدی 30 روز از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص فرصت دارد تا اعتراض خود را به رئیس اداره امور مالیاتی تسلیم کند.
• ماده 239: این ماده به فرآیند توافق بین مؤدی و رئیس اداره امور مالیاتی اشاره دارد. در صورتی که مؤدی و رئیس اداره بر سر میزان مالیات به توافق برسند، مالیات قطعی شده و پرونده مختومه می‌شود. در غیر این صورت، پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع می‌گردد.

 

بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های مهم

سازمان امور مالیاتی برای تبیین جزئیات اجرایی قوانین، بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های متعددی صادر می‌کند. برخی از مهم‌ترین بخشنامه‌های مرتبط با ماده 97 قانون مالیاتهای مستقیم و اظهارنامه برآوردی عبارتند از:

بخشنامه 200/99/16 (و بخشنامه‌های مشابه قبلی): این بخشنامه‌ها به نحوه رسیدگی به تراکنش‌های بانکی مؤدیان و چگونگی تشخیص درآمد از طریق آن‌ها می‌پردازند. این بخشنامه‌ها راهنمای عمل ممیزان مالیاتی در بررسی حساب‌های بانکی و تمییز واریزی‌های درآمدی از غیردرآمدی هستند.

• دستورالعمل‌های مربوط به طرح جامع مالیاتی: این دستورالعمل‌ها به نحوه جمع‌آوری، پردازش و استفاده از اطلاعات اقتصادی مؤدیان از طریق پایگاه داده جامع مالیاتی می‌پردازند که اساس تشخیص اظهارنامه برآوردی است.
• بخشنامه‌های مربوط به مهلت‌های قانونی و جرایم: این بخشنامه‌ها جزئیات مربوط به مهلت‌های تسلیم اظهارنامه، مهلت‌های اعتراض و میزان جرایم متعلقه را تشریح می‌کنند.