مبنای تعهدی و تعهدی تعدیل شده در حسابداری + فرمول و مثال

دست‌یابی سریع به اطلاعات جامع

یکی از مزایای مهم مبنای تعهدی دست یابی سریع به اطلاعات جامع، کامل و دقیق از وضعیت موجود سازمان است. این اطلاعات شامل تمامی درآمدها و هزینه ها، اعم از نقدی و غیرنقدی، می شود و مدیران را قادر می سازد تا تصمیم گیری های بهتری داشته باشند.

امکان تشخیص لزوم صرف هزینه

با استفاده از مبنای تعهدی، سازمان ها می توانند لزوم صرف هزینه ها را براساس اطلاعات صحیح از منابع و نیازها تشخیص دهند. این امر باعث می شود که منابع به درستی تخصیص یابند و از اتلاف منابع جلوگیری شود.

مشخص شدن میزان درآمدهای وصول نشده

یکی دیگر از مزایای مبنای تعهدی، مشخص شدن میزان درآمدهای وصول نشده هر دوره مالی است. این اطلاعات به سازمان ها کمک می کند تا برنامه ریزی مناسبی برای وصول این درآمدها داشته باشند و نقدینگی خود را بهبود بخشند.

دسترسی به اطلاعات دقیق تر از درآمدها و هزینه ها

مبنای تعهدی امکان دسترسی به اطلاعات دقیق تر و کامل تر از درآمدها و هزینه های هر دوره، اعم از نقدی و غیرنقدی، را فراهم می کند. این اطلاعات برای تحلیل مالی و تصمیم گیری های استراتژیک بسیار مفید است.

نحوه برخورد با استهلاک و بدهی‌های بلندمدت در مبنای تعهدی تعدیل شده:
یکی از تفاوت‌های حیاتی این مبنا با تعهدی کامل، در ثبت اقلام غیرنقدی است:

• استهلاک (Depreciation): از آنجا که هدف مبنای تعدیل شده، سنجش جریان منابع مالی “جاری” است، هزینه استهلاک (که پولی بابت آن خارج نمی‌شود) معمولاً در صورت‌های مالی صندوق‌های دولتی ثبت نمی‌شود.
• بدهی‌های بلندمدت: پرداخت “اصل” وام‌ها و بدهی‌های بلندمدت در این مبنا به عنوان هزینه (Expenditure) ثبت می‌شود (چون باعث خروج پول می‌شود)، در حالی که در حسابداری تعهدی کامل، این پرداخت صرفاً باعث کاهش بدهی در ترازنامه می‌شود.

ایجاد ارتباط بین هزینه‌ها و عملکرد

یکی دیگر از مزایای مبنای تعهدی، امکان ایجاد ارتباط بین هزینه ها و عملکرد آن ها است. این امر به سازمان ها کمک می کند تا به طور دقیق تر هزینه ها را تحلیل کرده و بهره وری خود را افزایش دهند.

تعیین نقطه سر به سر درآمد و هزینه

مبنای تعهدی امکان تعیین نقطه سر به سر درآمد و هزینه در هر دوره مالی را فراهم می کند. با مقایسه درآمدها و هزینه های هر دوره و نتایج حاصل از تهاتر آن ها، سازمان ها می توانند برنامه ریزی بهتری برای بهبود وضعیت مالی خود داشته باشند.

محاسبه و ثبت استهلاک‌ ها

مبنای تعهدی امکان محاسبه و ثبت استهلاک ها به عنوان هزینه های دوره را فراهم می کند. این امر به سازمان ها کمک می کند تا ارزش واقعی دارایی های خود را بهتر درک کرده و برنامه ریزی مناسبی برای جایگزینی یا نگهداری آن ها داشته باشند.

دسترسی به اطلاعات برای برنامه ریزی و کنترل

مبنای تعهدی اطلاعات لازم جهت برنامه ریزی و اعمال کنترل های مدیریتی را فراهم می کند. این اطلاعات به مدیران کمک می کند تا تصمیمات بهتری در خصوص تخصیص منابع و کنترل هزینه ها اتخاذ کنند.

تعیین قیمت تمام شده هر پروژه

با استفاده از اطلاعات سیستم حسابداری تعهدی، سازمان ها می توانند قیمت تمام شده هر پروژه را به طور دقیق محاسبه کنند. این امر به بهبود مدیریت پروژه و افزایش بهره وری کمک می کند.

سنجش تناسب واحدهای پشتیبانی و عملیاتی

مبنای تعهدی امکان سنجش دقیق تر تناسب واحدهای پشتیبانی با واحدهای عملیاتی و تعیین تناسب لازم بین آن ها را فراهم می کند. همچنین، این روش امکان ارزیابی سنواتی آن ها را نیز فراهم می کند.

سنجش مسئولیت پذیری مدیران

مبنای تعهدی امکان سنجش مسئولیت پذیری مسئولین و مدیران سازمان ها و ارزیابی عملکرد ایشان در پایان هر دوره و در سطوح مختلف سازمانی را فراهم می کند. این امر به بهبود عملکرد سازمان و افزایش شفافیت کمک می کند.

اطلاع از میزان و ارزش موجودی ها و دارایی ها

با ثبت و ضبط موجودی های جنسی و دارایی های ثابت از قبیل اموال، ماشین آلات و تجهیزات در سیستم حسابداری تعهدی، سازمان ها می توانند از میزان و ارزش دقیق موجودی ها و دارایی های خود اطلاع حاصل کنند.

ارزیابی و انعکاس کلیه دارایی های تحصیل شده

مبنای تعهدی امکان ارزیابی و انعکاس کلیه دارایی های تحصیل شده اعم از خرید یا واگذاری بابت سایر حقوق سازمان را براساس مبانی مربوطه فراهم می کند. این امر به بهبود شفافیت مالی سازمان کمک می کند.

مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب

مبنای تعهدی امکان مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب و تناسب آن با مأموریت های سازمان از نظر منابع، دارایی ها و خدمات ارائه شده را فراهم می کند. این امر به بهبود عملکرد سازمان و تحقق اهداف استراتژیک کمک می کند.

اطلاعات و گزارش های مالی صحیح تر

با استفاده از مبنای تعهدی، اطلاعات و گزارش های مالی صحیح تر و دقیق تری جهت برنامه ریزی و تصمیم گیری و دیگر عملیات اجرایی در اختیار مدیران قرار می گیرد. این امر به بهبود مدیریت و افزایش شفافیت مالی سازمان کمک می کند.

تعیین درآمدها و هزینه های واقعی

در مؤسسات انتفاعی وابسته به دولت، تعیین درآمدها و هزینه های واقعی متعلق به دوره مالی و به کارگیری نتیجه صحیح فعالیت های مالی و وضع مالی واقعی در پایان سال، تنها با به کارگیری مبنای تعهدی امکان پذیر است. این امر به بهبود شفافیت و دقت گزارش دهی مالی کمک می کند.

پیشنهاد می شود مقاله مربوط به واحد های اقتصادی نیز مطالعه گردد.

حسابداری تعهدی تعدیل شده یعنی چه؟ (تعریف و ماهیت)

برای درک کامل ماهیت مبنای تعهدی تعدیل شده، ابتدا باید جایگاه آن را در میان انواع مبانی حسابداری مشخص کنیم. مبانی حسابداری، قواعدی هستند که زمان و نحوه شناسایی درآمدها و هزینه‌ها را تعیین می‌کنند.

مبنای تعهدی تعدیل شده یک روش ترکیبی حیاتی در حسابداری دولتی است که تلاش می‌کند مزایای مبنای نقدی و تعهدی کامل را با هم ترکیب کند. این مبنا به طور خاص طراحی شده تا درآمدها را تنها زمانی شناسایی کند که قابل اندازه‌گیری و در دسترس باشند، در حالی که هزینه‌ها را تقریباً بلافاصله در زمان تعهد ثبت می‌کند. این رویکرد، گزارشی واقع‌بینانه از منابع مالی کوتاه‌مدت و تعهدات جاری سازمان‌های دولتی ارائه می‌دهد و به حسابداران دولتی کمک می‌کند تا مسئولیت‌پذیری مالی خود را در قبال بودجه‌های سالانه به نحو احسن انجام دهند. در ادامه، به تشریح کامل این مبنای حسابداری، کاربردها و تفاوت‌های آن با سایر مبانی می‌پردازیم.

مبنای تعهدی تعدیل شده یا همان Modified Accrual Basis، یک سیستم حسابداری نیمه تعهدی است که به طور خاص برای صندوق‌های دولتی (Governmental Funds) در بخش عمومی طراحی شده است. هدف اصلی این مبنا، اندازه‌گیری جریان منابع مالی کوتاه‌مدت است.

قاعده اصلی این مبنا به شرح زیر است:

• درآمدها: شناسایی می‌شوند اگر قابل اندازه‌گیری باشند و در دسترس باشند (یعنی قابل وصول در دوره جاری یا بلافاصله پس از آن برای پرداخت تعهدات جاری).
• هزینه‌ها: شناسایی می‌شوند زمانی که بدهی مربوطه ایجاد می‌شود (اصل تعهد).

این ترکیب هوشمندانه تضمین می‌کند که گزارش‌های مالی دولتی، هم تعهدات آتی را نشان دهند و هم منابع نقدی موجود برای تأمین مالی خدمات جاری را برجسته سازند.

نحوه شناسایی درآمدها و هزینه ها در مبنای تعهدی تعدیل شده

مبنای تعدیل شده حسابداری یکی از متداول ترین روش های حسابداری به ویژه در بخش دولتی و موسسات غیرانتفاعی است. این روش حسابداری ترکیبی از مبنای نقدی و تعهدی کامل است و به سازمان ها در ارائه اطلاعات مالی شفاف کمک می کند.

شناسایی درآمد و هزینه برای تغییرات افزایشی

• درآمدها: در این روش، درآمدها زمانی شناسایی می شوند که به طور منطقی اندازه گیری شده و در دسترس باشند. “در دسترس” به این معنی است که می توان آن را در یک دوره زمانی جمع آوری کرد که معمولاً کوتاه مدت در نظر گرفته می شود.
• هزینه ها: دریافتنی ها بر مبنای تعهدی ثابت در هنگام انجام تعهد مالی شناسایی می شوند. این روش به سازمان ها کمک می کند تا بدهی های واقعی خود را در صورت های مالی خود نشان دهند.

مزایای این روش:

• ارائه اطلاعات مالی دقیق تر از مبنای نقدی.
• توانایی بالا در مدیریت بودجه و منابع مالی موجود.

تعیین درآمدها و هزینه ها به گونه ای که نشان دهنده وضعیت واقعی مالی باشد.

نحوه شناسایی درآمدها در مبنای تعهدی تعدیل شده

شناسایی درآمدها در این مبنا، نقطه تمایز اصلی آن با سایر روش‌ها است. درآمدها تنها زمانی ثبت می‌شوند که دو شرط اساسی به طور همزمان محقق شوند: قابل اندازه‌گیری بودن و در دسترس بودن.

شرط اول: درآمد قابل اندازه‌گیری (Measurable)

مانند هر سیستم حسابداری معتبر، درآمد باید به صورت عینی قابل اندازه‌گیری باشد. این یعنی مبلغ درآمد باید به طور منطقی قابل برآورد باشد. برای مثال، اگر دولت حق عوارضی را وضع کرده باشد، باید بتواند میزان درآمد حاصل از آن را با اطمینان کافی محاسبه کند.

شرط دوم: درآمد در دسترس (Available)

این شرط، قلب مبنای تعهدی تعدیل شده است. درآمد در دسترس به آن دسته از منابع مالی اطلاق می‌شود که یا در دوره مالی جاری وصول شده‌اند، یا انتظار می‌رود در مدت زمان کوتاهی پس از پایان دوره مالی (معمولاً 60 روز پس از تاریخ ترازنامه) وصول شوند و برای پرداخت بدهی‌های دوره جاری قابل استفاده باشند.

اگر درآمدی قابل اندازه‌گیری باشد اما در دسترس نباشد (مثلاً وصول آن سه سال طول بکشد)، به عنوان دارایی شناسایی نمی‌شود، بلکه به عنوان درآمد تعویق یافته یا درآمد وصول نشده بلندمدت ثبت می‌شود.

در استانداردهای حسابداری دولتی، مفهوم در دسترس بودن معمولاً به یک بازه زمانی مشخص اشاره دارد (اغلب ۶۰ روز پس از پایان سال مالی). اگر درآمدی قابل اندازه‌گیری باشد اما وصول آن بیش از این مدت طول بکشد، نباید به عنوان درآمد جاری شناسایی شود؛ بلکه باید تحت عنوان «درآمد تعویق یافته» (Deferred Revenue) یا درآمد وصول نشده بلندمدت در ترازنامه ثبت گردد.

مثال‌هایی از درآمدهایی که فوراً شناسایی می‌شوند (مانند مالیات‌ها)

درآمدهایی مانند مالیات‌های املاک و مستغلات، عوارض خدمات، و جریمه‌ها، معمولاً به محض وضع شدن و در دسترس بودن، به عنوان درآمد شناسایی می‌شوند. این درآمدها معمولاً در دوره مالی جاری یا بلافاصله پس از آن وصول می‌شوند و مستقیماً برای تأمین مالی خدمات جاری به کار می‌روند.

کاربردهای مبنای تعهدی تعدیل شده

مبنای تعهدی اصلاح شده در بسیاری از زمینه ها استفاده می شود، از جمله:

• حسابداری دولتی: این رویکرد به دولت ها کمک می کند تا منابع مالی خود را بهتر مدیریت کنند و شفافیت بیشتری در گزارشگری مالی کسب کنند. به عنوان مثال، بودجه ریزی و ارزیابی خدمات دولتی اغلب بر این اساس انجام می شود.
• موسسات غیرانتفاعی: سازمان هایی که هدف اصلی آنها کسب سود نیست، می توانند از این سیستم برای نشان دادن وضعیت واقعی مالی استفاده کنند.
• کسب و کارهای کوچک: برخی از کسب و کارهای کوچک که به دنبال کارایی و اثربخشی هستند ممکن است از این مدل استفاده کنند. پیشنهاد می شود اگر دارای کسب و کاری هستید که به نرم افزار حسابداری نیاز ندارید از فایل اکسل کسب و کارهای کوچک برای حسابداری استفاده نمایید.
• بودجه بندی و گزارشگری مالی: در مواردی که نیاز به تطبیق صورت های مالی و بودجه وجود دارد، این صندوق یک انتخاب ایده آل است.

تعاریف درآمدها در مبنای تعهدی تعدیل شده: درآمد قابل اندازه گیری، درآمد در دسترس

در پایه درآمد تعدیل شده، تعریف درآمد نقش بسیار مهمی دارد. در این زمینه دو مفهوم مهم وجود دارد:

• درآمد اندازه گیری شده:
  درآمد باید به گونه ای باشد که بتوان با روش های معقول و قابل اعتماد، میزان آن را برآورد کرد.
  • مثال: مالیات های جمع آوری شده توسط دولت یا کمک های مالی که باید گزارش شود.
• درآمد قابل تصرف:
  درآمد باید در یک بازه زمانی معین، معمولاً قبل یا اندکی پس از پایان سال مالی، دریافت شود.
  • مثال: درآمد حاصل از اجاره یا مالیات محلی.

اهمیت این مفاهیم: این دو معیار کمک می کند تا اطمینان حاصل شود که درآمد شناسایی شده درست و قابل تحقق است و اطلاعات گمراه کننده به استفاده کنندگان داده نمی شود.

تفاوت های اصلی با سایر مبانی پرداخت: تفاوت با مبنای نقدی، تفاوت با مبنای تعهدی کامل

یکی از مهمترین ویژگی های پایه تعهدی تعدیل شده این است که کاملا متفاوت با سایر پایه ها می باشد. در زیر به مقایسه این مبنا با مبنای تعهدی و نقدی کامل پرداخته شده است.

• تفاوت با مبنای نقدی: درآمد و هزینه های نقدی تنها در صورت دریافت یا پرداخت پول ثبت می شود.
  بر اساس مبنای تعهدی تعدیل شده، درآمد زمانی شناسایی می شود که قابل اندازه گیری و در دسترس باشد، حتی اگر وجه نقد هنوز دریافت نشده باشد.
  • مثال: بر مبنای نقدی، مالیات ها تنها در صورت دریافت وجه نقد به عنوان درآمد ثبت می شوند، اما بر مبنای تعهدی تعدیل شده، زمانی که بدهی پرداخت مالیات تعیین می شود، شناسایی می شوند.

• تفاوت با اصل تعهدی کامل: کل دارایی، درآمدها و هزینه ها صرف نظر از زمان دریافت یا پرداخت به عنوان هزینه ثبت می شوند.
  مبنای تعهدی تعدیل شده دارای محدودیت هایی در شناسایی درآمد هستند، و فقط در صورت موجود بودن تایید خواهد شد.
  • مثال: در حسابداری کامل، تمام منافع آتی قراردادها به عنوان درآمد شناسایی می شود، اما در حسابداری اصلاح شده، این بستگی به در دسترس بودن وجوه دارد.

مبنای تعهدی تعدیل شده یک روش حسابداری میانی است که مزایای مبنای تعهدی و مبنای نقدی را ترکیب می کند. این روش به سازمان ها کمک می کند تا صورت های مالی خود را شفاف تر و قابل اعتمادتر نمایند.

تفاوت مبنای “تعهدی تعدیل شده” با “نقدی تعدیل شده”:

گاهی اوقات این دو اصطلاح به اشتباه به جای هم به کار می‌روند.

• مبنای نقدی تعدیل شده: معمولاً درآمدها را نقدی و هزینه‌ها را تعهدی ثبت می‌کند (روشی ساده‌تر و کم‌دقت‌تر).

• مبنای تعهدی تعدیل شده: درآمدها را با شرط “در دسترس بودن” و هزینه‌ها را به صورت تعهدی ثبت می‌کند (روشی استاندارد برای دولت‌ها).
  مبنای تعهدی تعدیل شده تصویر بسیار دقیق‌تری از منابع مالی نسبت به نقدی تعدیل شده ارائه می‌دهد.

چرا دولت‌ها به جای تعهدی کامل از تعهدی تعدیل شده استفاده می‌کنند؟

برخلاف شرکت‌های تجاری که هدفشان “کسب سود” است، هدف دولت‌ها “ارائه خدمات” و “تطبیق با بودجه مصوب” است. مبنای تعهدی تعدیل شده بر «جریان منابع مالی جاری» تمرکز دارد تا مدیران مطمئن شوند پول نقد کافی برای پرداخت هزینه‌های خدمات عمومی در کوتاه‌مدت وجود دارد.

فرمول‌ها و مثال‌های کاربردی (محاسباتی)

۱. فرمول شناسایی درآمد در حسابداری تعهدی تعدیل شده

در حسابداری تعهدی کامل، فرمول ساده است: «درآمد = کار انجام شده». اما در مبنای تعهدی تعدیل شده، فرمول شرطی است و به صورت زیر محاسبه می‌شود:

فرمول:

$$درآمد=(قابلاندازه‌گیریباشد)+(دردسترسباشد)$$

نکته محاسباتی: «در دسترس بودن» معمولاً به معنای وصول وجه نقد در سال مالی جاری + دوره متمم (معمولاً ۶۰ روز پس از پایان سال) است.

۲. مثال عملی: نحوه ثبت درآمد مالیاتی

فرض کنید یک شهرداری در سال ۱۴۰۲، مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان عوارض نوسازی صادر کرده است. وضعیت وصول این مبلغ به شرح زیر است:

• ۸۰ میلیون تومان: در طول سال ۱۴۰۲ نقد شده است.

• ۱۰ میلیون تومان: در فروردین ۱۴۰۳ (داخل دوره متمم) نقد شده است.

• ۱۰ میلیون تومان: قرار است در تیرماه ۱۴۰۳ (خارج از دوره متمم) نقد شود.

مقایسه ثبت درآمد در روش‌های مختلف:

۳. مثال عملی: خرید دارایی ثابت (تفاوت مخارج و هزینه)

فرض کنید یک سازمان دولتی یک دستگاه خودرو به ارزش ۵۰۰ میلیون تومان خریداری می‌کند.

تفاوت فاحش در ثبت:

• در مبنای تعهدی کامل (بخش خصوصی):
  این مبلغ به عنوان «هزینه» ثبت نمی‌شود. بلکه به حساب «دارایی‌ها» اضافه شده و وجه نقد کاهش می‌یابد. هزینه آن به صورت تدریجی در سال‌های بعد از طریق «استهلاک» شناسایی می‌شود.

  • اثر روی سود و زیان سال جاری: صفر (فقط استهلاک جزئی).

• در مبنای تعهدی تعدیل شده (بخش دولتی):
  کل مبلغ ۵۰۰ میلیون تومان بلافاصله به عنوان «مخارج» (Expenditure) ثبت می‌شود، زیرا باعث خروج منابع مالی جاری شده است.

  • اثر روی بودجه سال جاری: کاهش ۵۰۰ میلیون تومانی منابع.

۴. فرمول محاسبه مخارج (Expenditure)

در سیستم تعهدی تعدیل شده، فرمول شناخت هزینه (که به آن مخارج می‌گویند) متفاوت از حسابداری بازرگانی است:

فرمول:

$$مخارج=(هزینه‌هایعملیاتیجاری)+(پرداختاصلبدهیوام‌ها)+(خریددارایی‌هایسرمایه‌ای)$$

تحلیل: برخلاف حسابداری معمول که «پرداخت قسط وام» و «خرید دارایی» هزینه محسوب نمی‌شوند، در مبنای تعهدی تعدیل شده چون این اقلام منابع مالیِ در دسترس را مصرف می‌کنند، در صورت‌حساب مخارج آورده می‌شوند.

نتیجه‌ گیری

مبنای تعهدی در حسابداری به دلیل مزایای فراوانی که دارد، یکی از بهترین روش‌ها برای شناسایی و ثبت درآمدها و هزینه‌ها است. این روش امکان دسترسی به اطلاعات دقیق‌تر، جامع‌تر و کامل‌تر را فراهم می‌کند و به سازمان‌ها کمک می‌کند تا تصمیم‌گیری‌های بهتری داشته باشند و بهره‌وری خود را افزایش دهند. استفاده از مبنای تعهدی می‌تواند به بهبود شفافیت مالی و افزایش اعتماد به گزارش‌های مالی کمک کند. تا انتهای این مقاله با آپاداس همراه باشید.