سود داریم، پول نداریم؛ صورت جریان وجوه نقد غیرمستقیم را این‌طور ببندید
- نویسنده: هانیه هاشم‌زاده
- بازبینی: وحید قربانی
- تاریخ انتشار: مهر 15, 1405
- آخرین ویرایش: مهر 15, 1405
- زمان مطالعه: 8 دقیقه
سود خالص و پول نقد دو چیز جدا هستند. صورت جریان وجوه نقد به روش غیرمستقیم فاصله‌ی این دو را حساب می‌کند: از سود شروع می‌کند، هرچه فقط ثبت بوده را کنار می‌گذارد و به پولی می‌رسد که واقعا وارد شرکت شده یا از آن بیرون رفته است.
اهمیتش وقتی معلوم می‌شود که مدیرعامل صورت سود و زیان را با ۸۰۰ میلیون تومان سود خالص جلویش دارد، موجودی بانک ۳۰۰ میلیون است و می‌پرسد: «پس این پول کجاست؟» صورت سود و زیان با فرض تعهدی بسته شده و ترازنامه فقط مانده‌ها را نشان می‌دهد. هیچ‌کدام مسیر پول را ندارند.
صورت جریان وجوه نقد با روش غیرمستقیم در یک جمله
یعنی سود خالص را برمی‌دارید و هر چیزی را که در سود اثر گذاشته ولی پولی جابه‌جا نکرده، از آن بیرون می‌کشید؛ همین.
در روش مستقیم سراغ تک‌تک دریافت‌ها و پرداخت‌ها می‌روید: از مشتری چقدر گرفتیم، به فروشنده چقدر دادیم. در روش غیرمستقیم عدد سود را دارید و فقط اصلاحش می‌کنید. اطلاعاتش هم از قبل در ترازنامه و سود و زیان هست، برای همین کار با آن راحت‌تر است.
تفاوت دو روش فقط در بخش فعالیت‌های عملیاتی است. بخش سرمایه‌گذاری و تأمین مالی در هر دو یکسان نوشته می‌شود.
قبل از شروع تهیه صورت جریان وجوه نقد به روش غیرمستقیم چه چیزهایی باید روی میز باشد
- ترازنامه ابتدا و پایان دوره، کنار هم
- صورت سود و زیان همان دوره
- گردش حساب دارایی‌های ثابت؛ خرید، فروش و استهلاک
- گردش تسهیلات و سود سهام پرداختی
اگر ترازنامه مقایسه‌ای ندارید، همین‌جا متوقف شوید. بیشتر کار با تفاوت مانده حساب‌ها انجام می‌شود و بدون آن فقط حدس می‌زنید.
تهیه صورت جریان وجوه نقد به روش غیرمستقیم در شش گام
گام اول: سود خالص را بنویسید
نقطه شروع ما ۸۰۰ میلیون تومان است. هنوز هیچ کاری نکرده‌ایم.
گام دوم: هزینه‌های غیرنقدی را برگردانید
استهلاک سال ۱۵۰ میلیون تومان بوده. این هزینه سود را کم کرده، اما پولی بابتش از شرکت بیرون نرفته است. پولش همان سالی رفت که دارایی را خریدید. پس آن را به سود اضافه می‌کنیم.
حسابدار تازه‌کار می‌پرسد: «مگر استهلاک پول می‌آورد؟» نه، نمی‌آورد. فقط اثر عددی را خنثی می‌کنیم که هیچ‌وقت پول نبوده است. ذخیره مزایای پایان خدمت، هزینه مطالبات مشکوک‌الوصول و استهلاک دارایی نامشهود هم از همین جنس‌اند.
گام سوم: سود فروش دارایی را بیرون بکشید
شرکت یک دستگاه قدیمی را ۸۰ میلیون فروخته که ارزش دفتری‌اش ۵۰ میلیون بوده. پس ۳۰ میلیون سود فروش دارایی در سود خالص نشسته است.
این ۳۰ میلیون را از سود کم می‌کنیم. دلیلش ساده است: کل ۸۰ میلیونِ دریافتی قرار است در بخش سرمایه‌گذاری بیاید. اگر سودش این‌جا هم بماند، دو بار حساب شده است.
گام چهارم: تغییرات سرمایه در گردش
بیشتر خطاها همین‌جا رخ می‌دهد. به نظرم حفظ کردن جدول زیر فایده ندارد؛ ستون «چرا» را بفهمید، علامت‌ها خودشان درمی‌آیند.
| تغییر در مانده حساب | اثر بر وجه نقد | چرا |
|---|---|---|
| افزایش دارایی جاری (دریافتنی‌ها، موجودی کالا، پیش‌پرداخت) | کم می‌شود | پول در آن حبس شده |
| کاهش دارایی جاری | اضافه می‌شود | پول آزاد شده |
| افزایش بدهی جاری (پرداختنی‌ها، پیش‌دریافت) | اضافه می‌شود | هزینه ثبت شده ولی پولش هنوز نرفته |
| کاهش بدهی جاری | کم می‌شود | پول داده‌ایم و بدهی را بسته‌ایم |
در مثال ما چهار حساب تکان خورده است:
- حساب‌های دریافتنی ۲۲۰ میلیون زیاد شده. فروخته‌ایم و درآمد شناسایی شده، ولی پولش نیامده. کم می‌کنیم.
- موجودی کالا ۹۰ میلیون بالا رفته. پول داده‌ایم و جنس در انبار است. کم می‌کنیم.
- حساب‌های پرداختنی ۱۱۰ میلیون زیاد شده. خرید کرده‌ایم و هنوز نپرداخته‌ایم. اضافه می‌کنیم.
- پیش‌پرداخت‌ها ۲۰ میلیون کم شده. اضافه می‌کنیم.
حالا بخش عملیاتی را جمع می‌زنیم:
| شرح | مبلغ (میلیون تومان) |
|---|---|
| سود خالص | ۸۰۰ |
| استهلاک | ۱۵۰+ |
| سود فروش دارایی ثابت | ۳۰− |
| افزایش حساب‌های دریافتنی | ۲۲۰− |
| افزایش موجودی کالا | ۹۰− |
| افزایش حساب‌های پرداختنی | ۱۱۰+ |
| کاهش پیش‌پرداخت‌ها | ۲۰+ |
| نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی | ۷۴۰ |
از ۸۰۰ میلیون سود، ۷۴۰ میلیون واقعا پول شده است. جای آن ۶۰ میلیون هم معلوم است: مشتری‌ها بدهکارترند و انبار پرتر.
گام پنجم: سرمایه‌گذاری و تأمین مالی
این دو بخش با همان منطق مستقیم نوشته می‌شوند، یعنی دریافت و پرداخت واقعی. نه تعدیلی لازم است و نه برگرداندن چیزی.
| شرح | مبلغ (میلیون تومان) |
|---|---|
| خرید ماشین‌آلات | ۴۰۰− |
| وجه حاصل از فروش دستگاه | ۸۰+ |
| نقد فعالیت‌های سرمایه‌گذاری | ۳۲۰− |
| دریافت تسهیلات | ۲۰۰+ |
| بازپرداخت اصل تسهیلات | ۱۵۰− |
| سود سهام پرداختی | ۳۰۰− |
| نقد فعالیت‌های تأمین مالی | ۲۵۰− |
گام ششم: تطبیق با موجودی نقد
از ۷۴۰ میلیون عملیاتی، ۳۲۰ و ۲۵۰ را کم کنید. می‌ماند ۱۷۰ میلیون تومان افزایش در وجه نقد.
موجودی نقد اول دوره ۱۳۰ میلیون بوده و آخر دوره ۳۰۰ میلیون. اختلافشان ۱۷۰ است. صورت تراز شد.
جواب مدیرعامل هم حالا آماده است. از ۸۰۰ میلیون سود، ۶۰ میلیون هنوز پول نشده است. خرید ماشین‌آلات پس از کسر فروش دستگاه ۳۲۰ میلیون برده و ۲۵۰ میلیون هم خالص به بانک و سهامدار رفته است. آن ۱۷۰ میلیونِ باقی‌مانده همان چیزی است که به حساب بانکی اضافه شده.
وقتی صورت جریان وجوه نقد تراز نمی‌شود، اول این پنج جا را ببینید
اختلاف را در کل صورت دنبال نکنید. تجربه می‌گوید تقریبا همیشه در یکی از این پنج جاست.
- علامت تغییرات سرمایه در گردش. افزایش دریافتنی‌ها را جمع زده‌اید؟ شایع‌ترین خطا همین است. اگر اختلافتان دقیقاً دو برابر تغییر یک حساب است، علامت همان حساب برعکس خورده.
- فروش دارایی ثابت. یا سود فروش را کم نکرده‌اید، یا به‌جای وجه دریافتی، ارزش دفتری را در بخش سرمایه‌گذاری آورده‌اید.
- خرید نسیه دارایی. بخشی از بهای دارایی که هنوز پرداخت نشده، خروج وجه نقد نیست و در خرید دارایی نمی‌آید. پرداختنیِ مربوط به آن هم نباید قاطی پرداختنی‌های عملیاتی شود.
- معاملات غیرنقدی. افزایش سرمایه از محل مطالبات سهامداران یا تهاتر دارایی در متن صورت نمی‌آید. جایش یادداشت‌های توضیحی است.
- سود سهام مصوب و پرداخت‌نشده. فقط مبلغی که واقعاً پرداخت شده وارد می‌شود، نه مبلغ مصوب مجمع.
یک راه میان‌بر هم هست. برای هر حساب ترازنامه غیر از وجه نقد بپرسید تغییرش کجای صورت نشسته است. حسابی که جوابی برایش ندارید، همان‌جایی است که اختلاف پنهان شده.
استاندارد حسابداری شماره ۲ ایران چه می‌گوید
استاندارد شماره ۲ حسابداری تجدیدنظر شده و نامش «صورت جریان‌های نقدی» است. طبقه‌بندی پنج‌گانه قدیم کنار رفته و سه طبقه عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی جایش را گرفته است؛ همان سه طبقه‌ای که در مثال دیدید.
مثال این مطلب برای ساده ماندن، مالیات و هزینه مالی را وارد نکرده است. در صورت‌های واقعی این دو قلم داستان خودشان را دارند. مالیات بر درآمد پرداختی در بخش عملیاتی و جداگانه نشان داده می‌شود. پس هزینه مالیات به سود برمی‌گردد و مبلغ پرداخت‌شده در سطری مستقل کم می‌شود.
هزینه مالی هم همین مسیر را می‌رود، با این فرق که سود پرداختی بابت تسهیلات جایش بخش تأمین مالی است. اگر هزینه مالی را در عملیاتی جا بگذارید، جمع کل تراز می‌شود ولی طبقه‌بندی غلط است. حسابرس دقیقاً همین را می‌گیرد.
برای صورت‌های رسمی، متن استاندارد و نمونه صورت‌های مالی سازمان حسابرسی را کنار دستتان داشته باشید. بستن این صورت هم یکی از مهارت‌های حسابدار ارشد است که در مصاحبه‌ها زیاد سراغش می‌روند.
کلام آخر
صورت جریان وجوه نقد به روش غیرمستقیم در اصل یک سؤال است که شش بار تکرار می‌شود: این رقم پول بود یا فقط ثبت؟ سود خالص را بنویسید، استهلاک و بقیه هزینه‌های غیرنقدی را برگردانید و سود فروش دارایی را بیرون بکشید. بعد تغییر دریافتنی، موجودی و پرداختنی را با علامت درست بیاورید.
دو بخش دیگر دریافت و پرداخت واقعی‌اند. آخرش هم عدد نهایی باید با تغییر موجودی نقد ترازنامه بخواند. اگر نخواند، فهرست پنج خطا را از بالا مرور کنید.
تمرین همین کار روی صورت‌های یک شرکت واقعی و زیر نظر مدرس، در دوره تهیه صورت‌های مالی آپاداس انجام می‌شود.
سوالات متداول درباره صورت جریان وجوه نقد به روش غیرمستقیم
چرا استهلاک به سود خالص اضافه می‌شود؟
استهلاک هزینه‌ای است که سود را کم کرده ولی در همان سال پولی بابتش پرداخت نشده است. پول دارایی سال خرید از شرکت خارج شده و همان موقع در بخش سرمایه‌گذاری آمده است. با اضافه کردن استهلاک، سود را به عددی نزدیک می‌کنیم که واقعاً نقد شده است. استهلاک پول تازه‌ای وارد شرکت نمی‌کند.
تفاوت روش مستقیم و غیرمستقیم در چیست؟
تفاوت فقط در نمایش بخش عملیاتی است. روش مستقیم دریافت از مشتریان و پرداخت به فروشندگان و کارکنان را جدا جدا نشان می‌دهد. روش غیرمستقیم از سود خالص شروع می‌کند و اقلام غیرنقدی و تغییرات سرمایه در گردش را تعدیل می‌کند. عدد نهایی نقد عملیاتی در هر دو روش یکی است. بخش سرمایه‌گذاری و تأمین مالی هم فرقی ندارد.
چرا شرکت سود دارد ولی پول ندارد؟
سود با فرض تعهدی حساب می‌شود و فروش نسیه را هم درآمد می‌گیرد. پول ممکن است در مطالبات از مشتریان یا موجودی انبار مانده باشد. خرید دارایی ثابت، بازپرداخت وام و سود سهام پرداختی هم نقدینگی را کم می‌کنند و هیچ‌کدام در سود خالص دیده نمی‌شوند. صورت جریان وجوه نقد همین فاصله را قلم به قلم نشان می‌دهد.
افزایش حساب‌های دریافتنی را باید کم کرد یا اضافه؟
باید از سود کم شود. افزایش دریافتنی‌ها یعنی بخشی از فروش ثبت شده و در سود آمده، اما پولش هنوز به حساب نیامده است. برعکسش هم درست است: کاهش دریافتنی‌ها یعنی طلب دوره‌های قبل وصول شده و به سود اضافه می‌شود. اشتباه در همین علامت، رایج‌ترین دلیل تراز نشدن صورت است.
سود فروش دارایی ثابت کجای صورت می‌آید؟
سود فروش در بخش عملیاتی از سود خالص کم می‌شود و کل وجه دریافتی از فروش در بخش سرمایه‌گذاری می‌آید. در مثال این مطلب ۳۰ میلیون سود کم شد و ۸۰ میلیون وجه فروش در سرمایه‌گذاری نشست. اگر فروش با زیان بوده باشد، زیان به سود اضافه می‌شود.
معاملات غیرنقدی در صورت جریان وجوه نقد نشان داده می‌شوند؟
در متن صورت نه. معامله‌ای که پولی در آن جابه‌جا نشده، مثل تهاتر دارایی یا افزایش سرمایه از محل مطالبات سهامداران، جایی در این صورت ندارد. این معاملات در یادداشت‌های توضیحی افشا می‌شوند تا خواننده بداند تغییر دارایی‌ها و بدهی‌ها از کجا آمده است.
این مقاله را به اشتراک بگذارید:
هانیه هاشم‌زاده، متولد 1367با حسابداری درمحیط کار به‌صورت تجربی آشنا شد. وی دانش‌آموخته رشته مدیریت دولتی در مقطع کارشناسی و رشته مدیریت فن‌آوری اطلاعات در مقطع کارشناسی ارشد است. از فعالیت های فعلی خانم هانیه هاشم زاده، علاوه بر ارائه خدمات و آموزش حسابداری، مدیریت تیم محتوای تخصصی سایت، پیج اینستاگرام آپاداس، تنظیم دوره ها و تهیه جزوات حسابداری می‌باشد.